Rompicapo delle otto regine

Da Wikipedia, l'enciclopedia libera.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 ql e8 __ f8 __ g8 __ h8 __ Chess zver 26.png
a7 __ b7 __ c7 __ d7 __ e7 __ f7 __ g7 ql h7 __
a6 __ b6 __ c6 ql d6 __ e6 __ f6 __ g6 __ h6 __
a5 __ b5 __ c5 __ d5 __ e5 __ f5 __ g5 __ h5 ql
a4 __ b4 ql c4 __ d4 __ e4 __ f4 __ g4 __ h4 __
a3 __ b3 __ c3 __ d3 __ e3 ql f3 __ g3 __ h3 __
a2 ql b2 __ c2 __ d2 __ e2 __ f2 __ g2 __ h2 __
a1 __ b1 __ c1 __ d1 __ e1 __ f1 ql g1 __ h1 __
Chess zhor 26.png
Una possibile soluzione del problema.

Il rompicapo (o problema) delle otto regine è un problema che consiste nel trovare il modo di posizionare otto regine (pezzo degli scacchi) su una scacchiera 8x8 tali che nessuna di esse possa catturarne un'altra, usando i movimenti standard della regina. Perciò, una soluzione dovrà prevedere che nessuna regina abbia una colonna, traversa o diagonale in comune con un'altra regina. Il problema delle otto regine è un esempio del più generale problema delle n regine, che consiste nel piazzare, con le condizioni illustrate precedentemente, n regine su una scacchiera nxn; in questa forma, in particolare, esso viene spesso usato per illustrare tecniche di progettazione di algoritmi e di programmazione. È stato dimostrato matematicamente che il problema è risolvibile per n = 1 o n ≥ 4, mentre non lo è per n= 2 e n=3.

Indice

Storia [modifica]

Il problema venne originariamente proposto nel 1848 dal giocatore di scacchi Max Bezzel, e negli anni molti matematici, incluso Gauss, che riuscì a trovare 72 delle 92 soluzioni, hanno lavorato al problema e alla sua forma generalizzata. La prima soluzione fu data da Franz Nauck nel 1850. Fu Nauck poi ad estendere il problema alla sua forma generalizzata. Nel 1874, S. Günther propose un metodo per trovare le soluzione del problema utilizzando i determinanti, metodo che venne perfezionato poi da J.W.L. Glaisher.

Edsger Dijkstra, nel 1972, usò il problema delle n regine per illustrare il potere di ciò che egli chiamò programmazione strutturata. Pubblicò una descrizione assai dettagliata dello sviluppo di un algoritmo backtracking DFS.

Tutte le soluzioni [modifica]

Le 92 soluzioni si riducono essenzialmente a 12 non ottenibili l'una dall'altra tramite rotazioni e riflessioni:

Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 ql e8 __ f8 __ g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 __ c7 __ d7 __ e7 __ f7 __ g7 ql h7 __
a6 __ b6 __ c6 ql d6 __ e6 __ f6 __ g6 __ h6 __
a5 __ b5 __ c5 __ d5 __ e5 __ f5 __ g5 __ h5 ql
a4 __ b4 ql c4 __ d4 __ e4 __ f4 __ g4 __ h4 __
a3 __ b3 __ c3 __ d3 __ e3 ql f3 __ g3 __ h3 __
a2 ql b2 __ c2 __ d2 __ e2 __ f2 __ g2 __ h2 __
a1 __ b1 __ c1 __ d1 __ e1 __ f1 ql g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Soluzione unica 1
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 __ e8 ql f8 __ g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 ql c7 __ d7 __ e7 __ f7 __ g7 __ h7 __
a6 __ b6 __ c6 __ d6 ql e6 __ f6 __ g6 __ h6 __
a5 __ b5 __ c5 __ d5 __ e5 __ f5 __ g5 ql h5 __
a4 __ b4 __ c4 ql d4 __ e4 __ f4 __ g4 __ h4 __
a3 __ b3 __ c3 __ d3 __ e3 __ f3 __ g3 __ h3 ql
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 __ f2 ql g2 __ h2 __
a1 ql b1 __ c1 __ d1 __ e1 __ f1 __ g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Soluzione unica 2
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 ql e8 __ f8 __ g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 ql c7 __ d7 __ e7 __ f7 __ g7 __ h7 __
a6 __ b6 __ c6 __ d6 __ e6 __ f6 __ g6 ql h6 __
a5 __ b5 __ c5 ql d5 __ e5 __ f5 __ g5 __ h5 __
a4 __ b4 __ c4 __ d4 __ e4 __ f4 ql g4 __ h4 __
a3 __ b3 __ c3 __ d3 __ e3 __ f3 __ g3 __ h3 ql
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 ql f2 __ g2 __ h2 __
a1 ql b1 __ c1 __ d1 __ e1 __ f1 __ g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Soluzione unica 3
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 ql e8 __ f8 __ g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 __ c7 __ d7 __ e7 __ f7 ql g7 __ h7 __
a6 __ b6 __ c6 __ d6 __ e6 __ f6 __ g6 __ h6 ql
a5 __ b5 __ c5 ql d5 __ e5 __ f5 __ g5 __ h5 __
a4 ql b4 __ c4 __ d4 __ e4 __ f4 __ g4 __ h4 __
a3 __ b3 __ c3 __ d3 __ e3 __ f3 __ g3 ql h3 __
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 ql f2 __ g2 __ h2 __
a1 __ b1 ql c1 __ d1 __ e1 __ f1 __ g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Soluzione unica 4
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 ql d8 __ e8 __ f8 __ g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 __ c7 __ d7 __ e7 __ f7 ql g7 __ h7 __
a6 __ b6 __ c6 __ d6 __ e6 __ f6 __ g6 __ h6 ql
a5 ql b5 __ c5 __ d5 __ e5 __ f5 __ g5 __ h5 __
a4 __ b4 __ c4 __ d4 ql e4 __ f4 __ g4 __ h4 __
a3 __ b3 __ c3 __ d3 __ e3 __ f3 __ g3 ql h3 __
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 ql f2 __ g2 __ h2 __
a1 __ b1 ql c1 __ d1 __ e1 __ f1 __ g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Soluzione unica 5
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 __ e8 ql f8 __ g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 __ c7 ql d7 __ e7 __ f7 __ g7 __ h7 __
a6 __ b6 __ c6 __ d6 __ e6 __ f6 __ g6 __ h6 ql
a5 __ b5 __ c5 __ d5 ql e5 __ f5 __ g5 __ h5 __
a4 __ b4 __ c4 __ d4 __ e4 __ f4 __ g4 ql h4 __
a3 ql b3 __ c3 __ d3 __ e3 __ f3 __ g3 __ h3 __
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 __ f2 ql g2 __ h2 __
a1 __ b1 ql c1 __ d1 __ e1 __ f1 __ g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Soluzione unica 6
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 __ e8 ql f8 __ g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 __ c7 __ d7 __ e7 __ f7 __ g7 ql h7 __
a6 __ b6 __ c6 __ d6 ql e6 __ f6 __ g6 __ h6 __
a5 ql b5 __ c5 __ d5 __ e5 __ f5 __ g5 __ h5 __
a4 __ b4 __ c4 ql d4 __ e4 __ f4 __ g4 __ h4 __
a3 __ b3 __ c3 __ d3 __ e3 __ f3 __ g3 __ h3 ql
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 __ f2 ql g2 __ h2 __
a1 __ b1 ql c1 __ d1 __ e1 __ f1 __ g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Soluzione unica 7
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 ql e8 __ f8 __ g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 ql b7 __ c7 __ d7 __ e7 __ f7 __ g7 __ h7 __
a6 __ b6 __ c6 __ d6 __ e6 ql f6 __ g6 __ h6 __
a5 __ b5 __ c5 __ d5 __ e5 __ f5 __ g5 __ h5 ql
a4 __ b4 __ c4 __ d4 __ e4 __ f4 ql g4 __ h4 __
a3 __ b3 __ c3 ql d3 __ e3 __ f3 __ g3 __ h3 __
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 __ f2 __ g2 ql h2 __
a1 __ b1 ql c1 __ d1 __ e1 __ f1 __ g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Soluzione unica 8
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 ql d8 __ e8 __ f8 __ g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 __ c7 __ d7 __ e7 __ f7 ql g7 __ h7 __
a6 __ b6 __ c6 __ d6 ql e6 __ f6 __ g6 __ h6 __
a5 ql b5 __ c5 __ d5 __ e5 __ f5 __ g5 __ h5 __
a4 __ b4 __ c4 __ d4 __ e4 __ f4 __ g4 __ h4 ql
a3 __ b3 __ c3 __ d3 __ e3 ql f3 __ g3 __ h3 __
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 __ f2 __ g2 ql h2 __
a1 __ b1 ql c1 __ d1 __ e1 __ f1 __ g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Soluzione unica 9
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 __ e8 __ f8 ql g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 ql c7 __ d7 __ e7 __ f7 __ g7 __ h7 __
a6 __ b6 __ c6 __ d6 __ e6 __ f6 __ g6 ql h6 __
a5 ql b5 __ c5 __ d5 __ e5 __ f5 __ g5 __ h5 __
a4 __ b4 __ c4 __ d4 ql e4 __ f4 __ g4 __ h4 __
a3 __ b3 __ c3 __ d3 __ e3 __ f3 __ g3 __ h3 ql
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 ql f2 __ g2 __ h2 __
a1 __ b1 __ c1 ql d1 __ e1 __ f1 __ g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Soluzione unica 10
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 ql e8 __ f8 __ g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 __ c7 __ d7 __ e7 __ f7 __ g7 ql h7 __
a6 ql b6 __ c6 __ d6 __ e6 __ f6 __ g6 __ h6 __
a5 __ b5 __ c5 __ d5 __ e5 __ f5 __ g5 __ h5 ql
a4 __ b4 __ c4 __ d4 __ e4 ql f4 __ g4 __ h4 __
a3 __ b3 ql c3 __ d3 __ e3 __ f3 __ g3 __ h3 __
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 __ f2 ql g2 __ h2 __
a1 __ b1 __ c1 ql d1 __ e1 __ f1 __ g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Soluzione unica 11
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 __ b8 __ c8 __ d8 __ e8 __ f8 ql g8 __ h8 __ Chess zver 22.png
a7 __ b7 __ c7 __ d7 ql e7 __ f7 __ g7 __ h7 __
a6 __ b6 __ c6 __ d6 __ e6 __ f6 __ g6 ql h6 __
a5 ql b5 __ c5 __ d5 __ e5 __ f5 __ g5 __ h5 __
a4 __ b4 __ c4 __ d4 __ e4 __ f4 __ g4 __ h4 ql
a3 __ b3 ql c3 __ d3 __ e3 __ f3 __ g3 __ h3 __
a2 __ b2 __ c2 __ d2 __ e2 ql f2 __ g2 __ h2 __
a1 __ b1 __ c1 ql d1 __ e1 __ f1 __ g1 __ h1 __
Chess zhor 22.png
Soluzione unica 12

Numero delle soluzioni [modifica]

La tabella seguente mostra il numero di soluzioni del problema delle n regine, sia uniche (sequenza A002562 dell'OEIS) che distinte (sequenza A000170 dell'OEIS), per n =) 1–14, 24–26.

n: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 .. 24 25 26
Uniche: 1 0 0 1 2 1 6 12 46 92 341 1,787 9,233 45,752 .. 28,439,272,956,934 275,986,683,743,434 2,789,712,466,510,289
Distinte: 1 0 0 2 10 4 40 92 352 724 2,680 14,200 73,712 365,596 .. 227,514,171,973,736 2,207,893,435,808,352 22,317,699,616,364,044

Notare che il problema delle sei regine ha meno soluzioni del problema delle cinque regine.

Non esiste ancora una formula per calcolare l'esatto numero di soluzioni.

Versione animata della soluzione ricorsiva [modifica]

Eight-queens-animation.gif

Questa animazione usa il backtracking per risolvere il problema. Una regina è posizionata in una colonna che non genera conflitto. Se la colonna non viene trovata il programma ritorna all'ultimo stato positivo e viene provata una differente colonna.

Bibliografia [modifica]

  • Jordan Bell e Brett Stevens, A survey of known results and research areas for n-queens, Discrete Mathematics, Vol. 309, numero 1, gennaio 2009, 1-31.
  • John Watkins, Across the Board: The Mathematics of Chess Problems. Princeton: Princeton University Press, 2004. ISBN 0-691-11503-6.
  • O.-J. Dahl, E. W. Dijkstra, C. A. R. Hoare Structured Programming, Academic Press, London, 1972. ISBN 0-12-200550-3.
  • Three Dimensional NxN-Queens Problems, L.Allison, C.N.Yee, & M.McGaughey (1988), Department of Computer Science, Monash University, Australia.
  • S. Nudelman, The Modular N-Queens Problem in Higher Dimensions, Discrete Mathematics, vol 146, iss. 1-3, 15 November 1995, pp. 159–167.
  • On The Modular N-Queen Problem in Higher Dimensions, Ricardo Gomez, Juan Jose Montellano and Ricardo Strausz (2004), Instituto de Matematicas, Area de la Investigacion Cientifica, Circuito Exterior, Ciudad Universitaria, Mexico.
  • J. Barr e S. Rao, The n-Queens Problem in Higher Dimensions, Elemente der Mathematik, vol. 61 (2006), pp. 133–137.

Altri progetti [modifica]

Collegamenti esterni [modifica]

Algoritmi e programmi risolutivi [modifica]