Wade-Giles
Wade-Giles, pronuncia [ˌweɪd ˈdʒaɪlz], a volte abbreviato Wade, è un sistema di romanizzazione (notazione fonetica e traslitterazione in scrittura latina) dei caratteri del cinese standard, cioè della varietà pechinese del mandarino. Sviluppatosi da un sistema ideato da Thomas Wade a metà del XIX secolo, si consolidò nel dizionario cinese-inglese di Herbert Giles. Fu il sistema di traslitterazione più importante nel mondo anglofono durante la maggior parte del XX secolo.
Storia[modifica]
Il sistema Wade-Giles è stato progettato per traslitterare i termini cinesi per gli specialisti. Questa origine ha indotto nel senso comune che il sistema non sia intuitivo per i non-specialisti e non sia utile per l'insegnamento della pronuncia cinese.
La Cina ha usato il sistema Wade-Giles per decenni come standard de facto, insieme a molti altri sistemi di romanizzazione ufficiali ma oscuri, in successione, detti, Gwoyeu Romatzyh (1928), MPS II (1986) e Tongyong Pinyin (2000). I toponimi di Taiwan nell'uso internazionale sono ancora praticamente tutti in Wade-Giles. Anche molti americani-taiwanesi usano la grafia Wade-Giles per i loro nomi cinesi.
Il sistema di romanizzazione Hanyu Pinyin è invece il sistema ufficiale, e il più usato in Cina.
Tabella di confronto con altri sistemi di romanizzazione[modifica]
| IPA | ɑ | ɔ | ɤ | aɪ | eɪ | ɑʊ | oʊ | an | ən | ɑŋ | əŋ | ɑɻ | i | iɛ | ioʊ | iɛn | in | iŋ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Pinyin | a | o | e | ai | ei | ao | ou | an | en | ang | eng | er | yi | ye | you | yan | yin | ying |
| Tongyong pinyin | a | o | e | ai | ei | ao | ou | an | en | ang | eng | er | yi | ye | you | yan | yin | ying |
| Wade-Giles | a | o | o/ê | ai | ei | ao | ou | an | ên | ang | êng | êrh | i | yeh | yu | yen | yin | ying |
| Zhuyin | ㄚ | ㄛ | ㄜ | ㄞ | ㄟ | ㄠ | ㄡ | ㄢ | ㄣ | ㄤ | ㄥ | ㄦ | ㄧ | ㄧㄝ | ㄧㄡ | ㄧㄢ | ㄧㄣ | ㄧㄥ |
| Esempio | 阿 | 玻 | 俄 | 艾 | 黑 | 凹 | 偶 | 安 | 恩 | 昂 | 冷 | 二 | 一 | 也 | 又 | 言 | 音 | 英 |
| IPA | u | uɔ | ueɪ | uən | uəŋ | ʊŋ | y | yœ | yɛn | yn | iʊŋ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Pinyin | wu | wo | wei | wen | weng | ong | yu | yue | yuan | yun | yong |
| Tongyong pinyin | wu | wo | wei | wun | wong | ong | yu | yue | yuan | yun | yong |
| Wade-Giles | wu | wo | wei | wên | wêng | ung | yü | yüeh | yüan | yün | yung |
| Zhuyin | ㄨ | ㄨㄛ | ㄨㄟ | ㄨㄣ | ㄨㄥ | ㄩ | ㄩㄝ | ㄩㄢ | ㄩㄣ | ㄩㄥ | |
| Esempio | 五 | 我 | 位 | 文 | 翁 | 中 | 玉 | 月 | 元 | 云 | 用 |
| IPA | p | pʰ | m | fəŋ | tioʊ | tueɪ | tuən | tʰ | ny | ly | kɤɻ | kʰ | xɤ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Pinyin | b | p | m | feng | diu | dui | dun | t | nü | lü | ger | k | he |
| Tongyong pinyin | b | p | m | fong | diou | duei | dun | t | nyu | lyu | ger | k | he |
| Wade-Giles | p | p' | m | fêng | tiu | tui | tun | t' | nü | lü | kêrh | k' | ho |
| Zhuyin | ㄅ | ㄆ | ㄇ | ㄈㄥ | ㄉㄧㄡ | ㄉㄨㄟ | ㄉㄨㄣ | ㄊ | ㄋㄩ | ㄌㄩ | ㄍㄜㄦ | ㄎ | ㄏㄜ |
| Esempio | 玻 | 婆 | 末 | 封 | 丟 | 兌 | 顿 | 特 | 女 | 旅 | 歌儿 | 可 | 何 |
| IPA | tɕiɛn | tɕiʊŋ | tɕʰin | ɕyɛn | ʈʂɤ | ʈʂɨ | ʈʂʰɤ | ʈʂʰɨ | ʂɤ | ʂɨ | ʐɤ | ʐɨ | tsɤ | tsuɔ | tsɨ | tsʰɤ | tsʰɨ | sɤ | sɨ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Pinyin | jian | jiong | qin | xuan | zhe | zhi | che | chi | she | shi | re | ri | ze | zuo | zi | ce | ci | se | si |
| Tongyong pinyin | jian | jyong | cin | syuan | jhe | jhih | che | chih | she | shih | re | rih | ze | zuo | zih | ce | cih | se | sih |
| Wade-Giles | chien | chiung | ch'in | hsüan | chê | chih | ch'ê | ch'ih | shê | shih | jê | jih | tsê | tso | tzŭ | ts'ê | tz'ŭ | sê | szŭ |
| Zhuyin | ㄐㄧㄢ | ㄐㄩㄥ | ㄑㄧㄣ | ㄒㄩㄢ | ㄓㄜ | ㄓ | ㄔㄜ | ㄔ | ㄕㄜ | ㄕ | ㄖㄜ | ㄖ | ㄗㄜ | ㄗㄨㄛ | ㄗ | ㄘㄜ | ㄘ | ㄙㄜ | ㄙ |
| Esempio | 件 | 窘 | 秦 | 宣 | 哲 | 之 | 扯 | 赤 | 社 | 是 | 惹 | 日 | 仄 | 左 | 字 | 策 | 次 | 色 | 斯 |
| IPA | ma˥˥ | ma˧˥ | ma˨˩˦ | ma˥˩ | ma |
|---|---|---|---|---|---|
| Pinyin | mā | má | mǎ | mà | ma |
| Tongyong pinyin | ma | má | mǎ | mà | må |
| Wade-Giles | ma1 | ma2 | ma3 | ma4 | ma0 |
| Zhuyin | ㄇㄚ | ㄇㄚˊ | ㄇㄚˇ | ㄇㄚˋ | ㄇㄚ・ |
| Esempio (tradizionale/semplificato) | 媽/妈 | 麻/麻 | 馬/马 | 罵/骂 | 嗎/吗 |