Se riscontri problemi nella visualizzazione dei caratteri, clicca qui

Lingua kirghisa

Da Wikipedia, l'enciclopedia libera.
(Reindirizzamento da Lingua kirghiza)
Kirghiso
Кыргыз тили, Кыргызча, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى [Kırgız tili, Kırgızça]
Parlato in Kirghizistan, Cina, Tagikistan
Locutori
Totale 3 milioni
Altre informazioni
Scrittura alfabeto arabo, alfabeto cirillico, alfabeto latino
Tipo SOV flessiva - agglutinante - ergativa (ordine libero)
Tassonomia
Filogenesi Lingue altaiche
 Lingue turche
Statuto ufficiale
Ufficiale in Kirghizistan
Codici di classificazione
ISO 639-1 ky
ISO 639-2 kir
ISO 639-3 kir (EN)
Glottolog kirg1245 (EN)
Estratto in lingua
Dichiarazione universale dei diritti umani, art. 1
Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң-сезими менен абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиле кылууга тийиш.
Bardık adamdar öz byedelindye jana ukuktarında erkin jana tyeñ ukuktuu bolup jaralat. Alardın añ-syezimi myenyen abiyiri bar jana biri-birinye bur tuugandık mamilye kıluuga tiyiş

La lingua kirghisa (Кыргыз тили, Кыргызча, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى [Kyrgyz tili, Kirgizça]), o kirghiso, è una lingua turca parlata in Kirghizistan, Cina, Tagikistan e altri stati dell'Asia.

Distribuzione geografica[modifica | modifica wikitesto]

Secondo Ethnologue,[1] il kirghiso è parlato da circa tre milioni di persone. Si contano 2,45 milioni di locutori in Kirghizistan, 160.000 in Cina e 64.000 in Tagikistan. La lingua è attestata anche in Afghanistan, Kazakistan, Russia, Turchia e Uzbekistan.

Lingua ufficiale[modifica | modifica wikitesto]

Il kirghiso è lingua ufficiale del Kirghizistan.[2]

Classificazione[modifica | modifica wikitesto]

Secondo Ethnologue,[1] la classificazione della lingua kirghisa è la seguente:

Grammatica[modifica | modifica wikitesto]

La tipologia è Soggetto Oggetto Verbo.[1]

Sistema di scrittura[modifica | modifica wikitesto]

A seconda dei paesi e delle epoche storiche, per la scrittura del kirghiso sono stati utilizzati l'alfabeto arabo, l'alfabeto cirillico e l'alfabeto latino.

Attualmente, l'alfabeto arabo viene utilizzato in Cina, mentre in Turchia si usa l'alfabeto latino.[1]

La lingua kirghisa si scrive in Kirghizistan con una forma modificata dell'alfabeto cirillico. Fra il 1928 e il 1940 si usava in Kirghizistan l'alfabeto latino; dopo la fine dell'Unione Sovietica e l'indipendenza ottenuta dal paese nel 1991, alcuni politici kirghisi hanno proposto che si tornasse all'alfabeto latino, ma il progetto non è stato mai realizzato.

L'alfabeto cirillico modificato comprende queste aggiunte:

Alfabeto cirillico Nome in kirghiso Alfabeto arabo Traslitterazione Alfabeto latino
(1928—1940)
carattere IPA
А а а ا A a A a /ɑ/
Б б бе ب B b B в /b/, [w], [v]
В в ве ۋ V v V v /v/
Г г ге گ
ع*
G g G g, Ƣ ƣ /ɡ/ [ʁ]
Д д де د D d D d /d/
Е е e ه E e E e /je/, /e/
Ё ё ё يو Yo yo Yo yo /jo/
Ж ж же ج J j Ç ç (Ƶ ƶ 1938-1940) /dʒ/
З з зе ز Z z Z z /z/
И и и ى İ i I i /i/
Й й ий ي Y y J j /j/
К к кa ك
ق*
K k K k, Q q /k/, [q], [χ]
Л л эл ل L l L l /l/
М м эм م M m M m /m/
Н н эн ن N n N n /n/
Ң ң ың ڭ Ñ ñ Ŋ ŋ /ŋ/
О о о و O o O o /o/
Ө ө ө ۅ Ö ö Ɵ ɵ /ø/
П п пe پ P p P p /p/
Р р эр ر R r R r /r/
С с эс س S s S s /s/
Т т те ت T t T t /t/
У у у ۇ U u U u /u/
Ү ү ү ۉ Ü ü Y y /y/
Ф ф эф ف F f F f /f/
Х х ха ح H h X x (H h 1928-1938) /χ/ (=/k/)
Ц ц це تس C c Ts ts /ʦ/
Ч ч че چ Ç ç C c /tʃ/
Ш ш ша ش Ş ş Ş ş /ʃ/
Щ щ ща - Şç şç Şc şc /ʃtʃ/, /ʃː/
Ъ ъ ажыратуу белгиси - - - -
Ы ы ы ى I ı Ь ь /ɯ/
Ь ь ичкертүү белгиси - - - -
Э э э ه É é E e /e/
Ю ю ю يۋ Yu yu Yu yu /ju/, /jy/
Я я я يا Ya ya Ya ya /ja/, /jɑ/
  • К + а, о, у, ы ك‎ → ق
  • Г + а, о, у, ы گ‎ → ع

Esempi[modifica | modifica wikitesto]

Alfabeto cirillico Alfabeto arabo Traslitterazione Italiano
Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң-сезими менен абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиле кылууга тийиш. باردىق ادامدار ۅز بەدەلىندە جانا ۇقۇقتارىندا ەركىن جانا تەڭ ۇقۇقتۇۇ بولۇپ جارالات.۔ الاردىن اڭ-سەزىمى مەنەن ابئيىرى بار جانا بئرى-بئرىنە بئر تۇۇعاندىق مامئلە قىلۇۇعا تئيىش. Bardık adamdar öz bedelinde jana ukuktarında érkin jana teñ ukuktuu bolup jaralat. Alardın añ-sezimi menen abiyiri bar jana biri-birine bir tuugandık mamile kıluuga tiyiş. Tutti gli esseri umani nascono liberi ed eguali in dignità e diritti. Essi sono dotati di ragione e di coscienza e devono agire gli uni verso gli altri in spirito di fratellanza.

Note[modifica | modifica wikitesto]

  1. ^ a b c d (EN) Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds), Kyrgyz, in Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Dallas, Texas, SIL International, 2013.
  2. ^ Kyrgyzstan, su The World Factbook, Central Intelligence Agency.