Vai al contenuto

Lorem ipsum

Da Wikipedia, l'enciclopedia libera.
Disambiguazione – Se stai cercando l'omonimo programma televisivo, vedi Lorem Ipsum (programma televisivo).
Pagina dell'edizione del 1914 del De finibus bonorum et malorum di Cicerone che ha dato origine a Lorem ipsum

Lorem ipsum è un testo segnaposto utilizzato da grafici, progettisti, programmatori e tipografi come riempitivo per bozzetti e prove grafiche.[1]

È un testo composto da parole (ma con numerose alterazioni) tratte dal testo in latino De finibus bonorum et malorum (I termini estremi del bene e del male), scritto nel 45 a.C. da Cicerone. La caratteristica principale è data dal fatto che il testo così modificato offre una distribuzione delle lettere uniforme, apparendo come un normale blocco di testo leggibile.

Non esiste un testo standard, ma i vari generatori offrono versioni leggermente diverse.

«Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum consequat mi quis pretium semper. Proin luctus orci ac neque venenatis, quis commodo dolor posuere. Curabitur dignissim sapien quis cursus egestas. Donec blandit auctor arcu, nec pellentesque eros molestie eget. In consectetur aliquam hendrerit. Sed cursus mauris vitae ligula pellentesque, non pellentesque urna aliquet. Fusce placerat mauris enim, nec rutrum purus semper vel. Praesent tincidunt neque eu pellentesque pharetra. Fusce pellentesque est orci.»
Marco Tullio Cicerone
Esempio di un Lorem ipsum realizzato da Letraset (probabilmente degli anni '70)

Varie ricostruzioni indicano erroneamente un'origine rinascimentale di Lorem ipsum come testo riempitivo.[2][3][4] Questa convinzione deriva da un'indicazione fuorviante contenuta nella segnalazione del 1994 con la quale Richard McClintock aveva correttamente identificato la fonte letteraria del testo in Cicerone: McClintock osservava che il De finibus era un testo molto popolare nel Rinascimento e affermava, senza fornire prove, che il testo riempitivo risalisse a un tipografo del Cinquecento.[5] In realtà non esistono testimonianze di utilizzi tipografici di testi riempitivi privi di significato prima degli anni Sessanta del Novecento.[6]

La sua diffusione ebbe inizio alla fine di quel decennio, quando nel 1966 la società inglese Letraset cominciò a produrre fogli di caratteri trasferibili, impiegati per la composizione tipografica su carta. Il testo riportato in questi fogli venne tratto da quattro pagine dell'opera di Cicerone, in un'edizione del 1914[7] (o eventualmente la seconda edizione del 1931[8]), introducendo però alcune alterazioni per renderlo privo di significato e per modificare la frequenza delle lettere nel testo (in particolare riducendo la frequenza della lettera Q) e aggiungendo anche parole in altre lingue, come "es muy fuerte" e "salar le grand".[6]

«Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed diam nonnumy eiusmod tempor incidunt ut labore et dolore magna aliquam erat voluptat. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamcorpor suscipit laborios nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum irure reprehenderit in voluptate velit esse nihil molestiae consequat, vel illum dolore eu fugiat nulla pariatur. At vero eos et accusam et iusto odio dignissim ducim qui blandit praesent luptatum delenit atgue duos dolor et molestias exceptur sint occaecat cupiditat non provident, simil sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum et dolor fuga. Et harumd dererud facilis est er expedit distinct. Nam liber tempor cum soluta nobis est eligend optio comgue nihil impedit doming id quod maxim placeat facer possim omnis voluptas assumenda est, omnis dolor repellend. Temporibud autem quinusd et aur office debit aut rerum necessit atib saepe eveniet ut er repudiand sint et molestia non recusand. Itaque earud rerum hic tenetury sapiente delectus ut aut prefer endis dolorib asperiore repellat. Hanc ego cum tene sententiam, quid est cur verear ne ad eam non possing accommodare torquat nost ros quos tu paulo ante cum memorite tum etia ergat. Nos amice et nebevol molestias[9] access potest fier ad augendas cum conscient to factor tum poen legum odioque civiuda. Et tamen in busdam neque pecun modut est neque nonor imper ned libiding gen epular religuard cupiditat, quas nulla praid on umdant. Improb pary minuit, potius inflammad ut coercend magist and dedocendesse videantur. Invitat igitur vera ratio bene sanos ad iustitiam, aequitated fidem. Neque hominy infant aut iniuste fact cond qui neg facile efficerd possit duo conetud notiner si effecerit, et opes vel fortunag vel ingen liberalitat magis conveniunt, da but tuntug benevolent sib conciliant et, aptissim est ad quiet. Endium caritat praesert cum omning null sit caus peccand quaet en imigent cupidtat a natura proficis facile explent sine ulla inura autend inane sunt is parend non est nihil enim desiderabile. Concupis plusque in ipsinuria detriment est quam in his rebus emolument pariunt iniur. Itaque ne iustitial dem rect quis dixer per se ipsad optabil, sed quiran cunditat vel plurify afferat. Nam dilig et carum esse iucund est propter tutior vitam et luptat pleniore efficit. Tia non ob ea solu incommod quae egenium improb fugiendad improbitate putamuy sed mult etiam mag quod cuis. Guae[10] ad amicos pertineren garent esse per se sas tam expetend quam nostras expetere quo loco videtur quibusing stalibilit amicitiae acillard tuent tamet eum locum seque facil, ut mihi detur expedium. It enim virtutes, de quib ante dictum est, sic amicitiand neg posse a luptate discedere. Nam cum solitud et vitary sing amicis insidar et metus plena sit, ratiodipsa monet amicitian comparar, quibus part confirmatur animuset a spe pariendar luptam seiung non poest. Atque ut odia, invid despication adversantur luptatib, sic amicitian non modo fautrices fidelissim sed etiam effectrice sunt luptam amic quam busnon. Praesentib fruunt sed etiam spe erigunt consequent ac poster tempor most es muy fuerte. Null modo sine amicit firma et perpetuam incandit vitae tenere possum neque ero psam tuer nisi amicos et nosmet diligam idcirco et boctor ipsumed effit in amicitad cum oluptation. Mam et laetam amico consid aeque nostralet parit dolem angorib. Suocirca eodem mod sapiens erit affect erg amicund quo in perseus, duos labor propter suam susciper Euae de virtutib dictal guemad modum eae sempan inhaerercent, eadem de amicit dicend. Praeclar enim picur his paen verbis adem inquite senten confirmavit anim ne aut sempitern aut diuturning timer[11] naturan it salar le grand. Auam[12] multa vitiose and non distrib et indicat con ingenion. Sumde enim bon et malut puer utra dicabit, dysa stante an movente propter fegum ailman. Buoniam si dis placet ab picuro loqui discim si sante hoc naturing delicet pullam salvan esse concede mus si movent. Tamen dicitis nulla turnen luptas erit praedermit sit et simul non proficiscit animal illud modo natum a sunma est a te post in mon dolend. Nectamen argument hoc picurus a parvis petivit aut etiam a bestis, uae putat esse specula naturae, ut diceret abbis duce hanc expetion bihil dolend. Ectamen nedue enim haec movere potest appetit anim ned ullam habet ictum pellat peccage eronylar at ille pellit sensar luptae epicur semper hoc ut provert povultan. For natura expeting ea in motuon sit et parvos ad se alliciat et stiady non illa stabil in tant in estnian doler, non solud in indutial genelation. What gitur convente ab alia dicer naturam proficis in alia summon bon ponere, es un peculiat of harmanion. Pero nullion diciud putialenim depra et non»
Utilizzo del testo della prima delle Catilinarie di Cicerone in uno specimen tipografico del 1818 di Giambattista Bodoni.

Secondo quanto riferito da Dave Farey, designer di Letraset all'epoca, il testo fu ideato da James Mosley (1935-2025), bibliotecario della Saint Bride Printing Library di Londra.[6][13] Apparentemente l'idea di adattare un testo di Cicerone si ricollegava all'uso, diffuso tra Settecento e Ottocento, di impiegare l'incipit della prima orazione delle Catilinarie (con la celebre frase «Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?») negli specimen tipografici per illustrare le caratteristiche di un carattere.[14]

In ambito informatico

[modifica | modifica wikitesto]

Nel 1988 in Aldus Pagemaker, con la versione 3.0, venne introdotta la possibilità di utilizzare Lorem ipsum come riempitivo. Il testo, trascritto da Laura Perry, responsabile creativa per la Aldus Corporation, venne in parte modificato rispetto alla versione Letraset: vennero introdotte ripetizioni, modifiche ed errori intenzionali (ad esempio nibh e zzril).[6]

«Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat.

Duis autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et accumsan et iusto odio dignissim qui blandit praesent luptatum zzril delenit augue duis dolore te feugait nulla facilisi.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et accumsan et iusto odio dignissim qui blandit praesent luptatum zzril delenit augue duis dolore te feugait nulla facilisi.

Nam liber tempor cum soluta nobis eleifend option congue nihil imperdiet doming id quod mazim placerat facer possim assum. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat.

Duis autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et accumsan et iusto odio dignissim qui blandit praesent luptatum zzril delenit augue duis dolore te feugait nulla facilisi. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et accumsan et iusto odio dignissim qui blandit praesent luptatum zzril delenit augue duis dolore te feugait nulla facilisi.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et accumsan et iusto odio dignissim qui blandit praesent luptatum zzril delenit augue duis dolore te feugait nulla facilisi. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et accumsan et iusto odio dignissim qui blandit praesent luptatum zzril delenit augue duis dolore te feugait nulla facilisi. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat.

Autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et accumsan et iusto odio dignissim qui blandit praesent luptatum zzril delenit augue duis dolore te feugait nulla facilisi.»

Esempio di Lorem ipsum con carattere Arial.

Attualmente Lorem ipsum è ampiamente utilizzato in informatica come testo segnaposto nelle prove grafiche di pagine web[15][16] e come dato fittizio nei test di funzionamento dei database. La sua efficacia deriva soprattutto dall'alternanza di parole lunghe e brevi, dalla punteggiatura e dall'articolazione in paragrafi, elementi che insieme simulano con buona verosimiglianza l'impatto visivo di un testo reale, in particolare sotto il profilo estetico.

Questa diffusione capillare come testo standard ha spinto la maggior parte dei software di grafica e tipografia ad adottare funzioni di "riempimento automatico", che consentono un'anteprima immediata dello spazio occupato e della resa finale del documento.[17][18][19][20]

Il testo latino originale

[modifica | modifica wikitesto]

La parte iniziale del testo utilizzato da Letraset nel 1966 era tratta dai paragrafi 32-33 del libro I del De finibus bonorum et malorum (I termini estremi del bene e del male) di Cicerone.[21]

Di seguito, il testo originale con le parole estrapolate evidenziate in grassetto; da esso si evince come alcune parole siano storpiate nel lorem ipsum, ad esempio con aferesi, elisioni o sincopi, oppure spezzate in due o riunite.

(latino)
«Sed ut perspiciatis, unde omnis iste natus error sit voluptatem accusantium doloremque laudantium, totam rem aperiam eaque ipsa, quae ab illo inventore veritatis et quasi architecto beatae vitae dicta sunt, explicabo. nemo enim ipsam voluptatem, quia voluptas sit, aspernatur aut odit aut fugit, sed quia consequuntur magni dolores eos, qui ratione voluptatem sequi nesciunt, neque porro quisquam est, qui dolorem ipsum, quia dolor sit, amet, consectetur, adipisci velit, sed quia non numquam eius modi tempora incidunt, ut labore et dolore magnam aliquam quaerat voluptatem. Ut enim ad minima veniam, quis nostrum exercitationem ullam corporis suscipit laboriosam, nisi ut aliquid ex ea commodi consequatur? quis autem vel eum iure reprehenderit, qui in ea voluptate velit esse, quam nihil molestiae consequatur, vel illum, qui dolorem eum fugiat quo voluptas nulla pariatur?
[33] At vero eos et accusamus et iusto odio dignissimos ducimus, qui blanditiis praesentium voluptatum deleniti atque corrupti, quos dolores et quas molestias excepturi sint, obcaecati cupiditate non provident, similique sunt in culpa, qui officia deserunt mollitia animi, id est laborum et dolorum fuga. et harum quidem rerum facilis est et expedita distinctio. nam libero tempore, cum soluta nobis est eligendi optio, cumque nihil impedit, quo minus id, quod maxime placeat, facere possimus, omnis voluptas assumenda est, omnis dolor repellendus. temporibus autem quibusdam et aut officiis debitis aut rerum necessitatibus saepe eveniet, ut et voluptates repudiandae sint et molestiae non recusandae. itaque earum rerum hic tenetur a sapiente delectus, ut aut reiciendis voluptatibus maiores alias consequatur aut perferendis doloribus asperiores repellat.»
(italiano)
«Tuttavia, perché voi intendiate da dove sia nato tutto questo errore, di quelli che incolpano il piacere ed esaltano il dolore, io spiegherò tutta la questione, e presenterò le idee espresse dal famoso esploratore della verità, vorrei quasi dire dal costruttore della felicità umana. Nessuno, infatti, detesta, odia, o rifugge il piacere in quanto tale, solo perché è piacere, ma perché grandi sofferenze colpiscono quelli che non sono capaci di raggiungere il piacere attraverso la ragione; e al contrario, non c'è nessuno che ami, insegua, voglia raggiungere il dolore in se stesso, soltanto perché è dolore, ma perché qualche volta accadono situazioni tali per cui attraverso la sofferenza o il dolore si cerca di raggiungere un qualche grande piacere. Concentrandoci su casi di piccola importanza: chi di noi intraprende un esercizio ginnico faticoso, se non per ottenerne un qualche vantaggio? E d'altra parte, chi avrebbe motivo di criticare, colui che desidera provare un piacere, cui non segua nessun fastidio, o colui che fugge un dolore che non produce nessun piacere?
[33] Al contrario, però, noi con indignazione denunciamo e riteniamo meritevoli di odio quelli che, rammolliti e corrotti dai piaceri del momento, a quali dolori e a quali sofferenze andranno incontro, accecati dal desiderio non prevedono, e uguale colpa hanno quelli che abbandonano i propri doveri per pigrizia d'animo, cioè per evitare i dolori e le fatiche. Certamente è facile e rapido distinguere questi casi. Infatti nel tempo libero, quando abbiamo tutta la nostra possibilità di scegliere e niente ci ostacola dal fare ciò che ci piace di più, bisogna accogliere ogni piacere e respingere ogni dolore. Ma in altri momenti, o nei doveri inevitabili o negli obblighi che ci vengono dalle circostanze, spesso accadrà che si debba respingere il piacere e accogliere il fastidio. E così il saggio si regola scegliendo tra questi atteggiamenti, facendo in modo che o – respingendo il piacere – ne ottenga di più grandi, o – sopportando il dolore – ne eviti di peggiori.»
  1. Descrizione del testo "Lorem ipsum dolor sit amet" che viene visualizzato nella Guida di Word, su Supporto Microsoft. URL consultato il 30 maggio 2026.
  2. Lorem ipsum, su Lipsum generator (archiviato dall'url originale il 27 aprile 2026).
  3. “Lorem Ipsum”: cosa significa questa espressione “latina” e da dove arriva, su geopop.it, 4 settembre 2024 (archiviato dall'url originale l'8 marzo 2026).
  4. (EN) Lorem ipsum, su The London School of Economics and Political Science (archiviato dall'url originale il 16 luglio 2025).
  5. (EN) Lorem oopsum. Dummy text is Latin, after all, in Before&After, vol. 4, n. 2. Cfr. What does `lorem ipsum dolor' mean?, su comp.fonts (archiviato dall'url originale il 21 aprile 2026).
  6. 1 2 3 4 5 Rabbit Hole.
  7. Cicerone, pp. 36, 56, 70, 118.
  8. La suddivisione delle pagine coincide anche per Cicerone 1931.
  9. Da molestias inizia il testo derivato da pagina 56.
  10. Da Guae (in sostituzione di Quae) inizia il testo derivato da pagina 70.
  11. Il testo derivato dalla pagina 70 si interrompe dopo timer.
  12. Inizia il testo derivato da pagina 118 sostituendo Quam con Auam.
  13. (EN) James Mosley (1935–2025), su Fontstand. URL consultato il 1º giugno 2026.
  14. Cfr. gli esempi riportati in (EN) D.B. Updike, Printing types, their history, forms, and use; a study in survivals, II, London, Oxford University Press, 1922. URL consultato il 30 maggio 2026.
  15. Iniziativa lorem ipsum, su Consiglio per la ricerca in agricoltura e l’analisi dell’economia agraria (archiviato dall'url originale il 14 novembre 2025).
  16. Pagina prova con galleria, su Archivio di Stato di Roma (archiviato dall'url originale il 7 novembre 2025).
  17. (EN) Search lorem ipsum, su CTAN. URL consultato il 3 giugno 2026.
  18. Usare i moduli di testo come Testo automatico, su Libre Office. URL consultato il 30 maggio 2026.
  19. Plugin inseriti nella categoria lorem ipsum, su Wordpress. URL consultato il 1º giugno 2026.
  20. Ricerca per lorem ipsum, su npm. URL consultato il 1º giugno 2026.
  21. Cicerone, p. 36.

Voci correlate

[modifica | modifica wikitesto]

Altri progetti

[modifica | modifica wikitesto]