Discussioni utente:Fatmir mufali

Da Wikipedia, l'enciclopedia libera.
 Hyrje

[Sjellja e kafshëve në botën e gjallë dhe në habitatet e tyre]


-Që nga krijimi i jetë së gjallë dhe me shtimin e tyre duke evoluar në specie të ndryshme në forma dhe karakteristika që i bën të dallojnë nga njëra tjetra si në gjallesa (autotrofe ) apo (heterotrofe), (vegjetariane) apo (karnivore), te vogla mikroskopike apo te mëdha disa tonëshe. Atyre u është dashur të kalojnë në një sistem të gjatë dhe të ndërlikuar seleksionimi natyrorë si psh: Specie që kanë jetuar deri 75-70 milion m parë janë zhdukur, ndërsa të tjera kanë vazhduar rrugën e tyre të evolucionit duke ardhur deri ne ditët tona. Dhe për të arritur deri në ditët tona atyre u është dashur të përshtaten në mjedisin e ri që u ëhtë krijuar apo kanë gjetur nga lëvizjet demografike. -Per tu përshtatur atyre u është dashur teknika të ndryshme për të jetuar, si per tu ushqyer ashtu edhe për tu ciftëzuar. Por edhe ne disa raste atyre u është dashur të ndryshojnë edhe nga ana morfologjike si psh: foka dhe luani i detit të cilët kanë fizionomi të ngjashme por që vijnë nga klasa të ndryshme taksonomike përkatësisht nga lundërza dhe ariu. Por të gjitha keto përshtatshmëri të vecanta që ka një specie nuk janë gjë tjetër vecse sjellje që atyre u është dashur të krijojne për të mbijetuar dhe secila specie ka sjelljet e saja të vecanta, dhe kjo është e theksuar deri në taksonomi te më të ulta në lloje psh: - Jo të gjtha merimangat thurin rrjetë midis tyre ka edhe gjyetare por edhe në në speciet që thurin rrjetë ajo është e ndryshme në specifikën e vet. Ndër të gjitha këto larmi sjelljesh të gjallesave të botës së gjallë edhe njerzit nuk bëjmë përjashtim. Edhe ne kemi sjelljen tonë të vecantë që ndryshon edhe brënda llojit (nga njeriu tek njeriu). Ne shfaqim sjelle të vecanta nga personi që na rrethon. Kjo është e atille sepse njeriu ka një shkallë të lartë inteligjence.

  -Në këtë dorëshkrim do të mundohemi të trajtojmë disa mënyra të sjelluri që u përkasin llojeve të ndryshme të kafshëve të botës së gjallë. 
  -Do të trajtojme cështje si:

o Inteligjenca e tyre. o Se si ato gjejnë partnerin. o Se si ushqehen dhe si i ushqejnë të vegjelit e tyre. o Se si mbrojnë territorin e tyre.

[Sjellja]

[[[Lupus italikus] ]]

    Ujqërit janë specie territoriale me nje fleksibililitet te lartë ekolojik që i lejon këtij predatori të jetojë në ambiente të dryshme. Ujërit në përgjithësi jetojnë në grupe ku të rinjtë qëndrojnë në me prindërt për të paktën një vit. Madhësia e tufës është e lidhur kryesisht me me burimet jetësore dhe në sajë të madhësisë sëtufës janë karakteristikat ekologjike të presë. Megjitatë grupet mund të formohen nga inividë të breznive të ndryshme vetëm se këta duhet ti përkasin një para-dhësi të përbashkët familjar. Mundësitë që një individ të asiociohet në moshtë të madhe në një tufë është shumë e rrallë. 
    Ujqërit bashëpunojnë midis tyre në aktivitetet e tyre të përditshme të cilat janë të ndryshme si gjetjes dhe respektimit në të ushqyer, zbulim, gjyeti apo edhe në vigjilencë për të mbrojtur territorin e tyre etj. gjë të cilën e bëjnë në mënyrë të kordinuar. Tufa është e sistemuar në trajtë hierarkike të cilat maund të jenë të modeleve të ndryshme (mashkullore, femërore, e kombinuar midis tyre e ndërthurur, apo edhe një hierarki të rinjsh në evolucion të vazhdueshëm). Vendosja e rregullit bëhet kështu një instrument për të rritur dhe shfaqur një agresivitet midis individësh dhe rezultati i kësaj është që grindjet brënda familjes sociale shfaqen shumë rrallë dhe të kondicionuar nga faktorë banalë. 
   Mashkulli i gjen ushqim femrës dhe këlyshëve komunikimi brënda tufës dhe familjeve kryhet nëpërmjet njollosjeve më anë të urinës dhe feçeve të vendosura nëpër pika kyçe të territorit , dhe me anë të ulërimave. Në veçanti ulërimat përdoren për të caktivizuar territoret ose për thirrje si tek lupus italikus. 


[Myocastor coypus ]

       (Sjellje në gjëndje të egër) 
    
    Në gjëndje të egër myocastori ka si mënyrë të sjelluri orientuese të shikimit krepuskolare ose të pjerrët dhe prej kësaj ai ka një shikim pak të mprehtë që e bën të frikësuar dhe të pa mbrojtur. Është një kafshë gregare dhe territoriale dhe jeton në grupe prej 2-10 individësh dhe përgjithësisht gjen vënd vetëm një mashkull dominues ndërsa tjetër e tufës është përbërë prej femrave dhe të vegjëlve. 
   Myocastori është  në gjëndje të notojë shumë shpejt duke mbajtur vetëm sytë dhe hundën lart mbi ujë dërsa trupin e ka të zhytur brënda ujit dhe është në gjëndje të qëndrojë pa ajër për një kohë të gjatë, gjatë procesit të zhytjes. Ndërsa folenë e vet e ndërton në ngushtica të afërta, lumejve apo pellgjeve duke gërrmuar galeri pak a shumë të degëzuara dhe të formuar nga një dhomë apo zonë e fundore që shërben si çredhe. Hyrja e çerdhes gjëndet në brëndësi të ujit dhe zakonisht është e mbrojtur nga vegjetacioni i brëndshëm. 


[Marmota alpine]

    Marmotat alpine njetojnë në një çerdhe të cilës i bashkangjiten vrima të tjera dhe gropa (fuçekë) të cilat janë vënde të fshehta që i shërbejnë  si vënde për tu fshehur apo strehuar në raste rreziku. Marmotat i ndërtojnë çerdhet e tyre nnë vënde të thata pa lagështirrë dhe të vëndosura në terren të qëndrushm mbi kodra, lartësi të gjelbëruara, nën gërmadha apo gurore. Ato ndërtojnë dy lloje çerrdhesh. 
        1 Cerdhe komplekse: Janë ato çerdhe të formuara nga fuçekë dhe hapsira që mund të përdoren në verë të cilat janë pak të thella, ose për gjumë letargjik të cilat janë më të thella dhe janë të formuara me një dhomë dimërore. 
        2  Fole (apo fuçekë) e arratisjes: Janë vrima të thjeshta të shpërndara në të gjithë territorin, dhe përdoren për tu fshehur në rastet kur ndjehet rreziku. 
    Është  e rrallë që një individ të largohet më shumë se disa dhjetra metra nga një fole apo vrimë. Një familje zë një territor prej 2-3ha dhe ky zotërim nuk është në relacion të të drejtë me numërin e pjestarëve të familjes. 
    
       Përdorimi i kohës   
   Marmota janë shumë aktive në sipërfaqe gjatë ditës dhe preferojnë më shumë dy koht e saj mëngjezin dhe mbrëmjen. Por ka edhe individë që mund të vëzhgohen edhe gjatë gjithë ditës në çdo orë. Shqisa e të parit është shumë e zhvilluar dhe me tu dhënë alarmi ato fshihen nën tokë. Në bazë të nivelit të rrezikut dhe të tipit të shqetësimit, ato mund edhe të mos dali gjatë gjithë ditës. 
     
[Sjellja sociale] 
   Marmotat jetojnë në territore të përcaktuara mirë që i mbrojnë kundër të huajve. Cifti ri i bashkuar për disa vjet duke ndarë hapësirën e tyre me të vegjëlit e vitit, dhe të rinjtë 2-3 vjeçarë. Territorin zakonisht e mbron mashkulli duke e shënuar me gjëndrra që i ka në faqe. Të rinjtë kur arrijnë pjekurinë seksuale braktisin prindërit. 
     

Sjellja seksuale

   Pak kohë pas zgjimit nga gjumi letargjik (që vjen në fund të marsit dhe fillim të prillit pavarësisht nga kushtet e klimës) fillon periudha e çiftëzimit. Marmotat fillojnë demostrimet e tyre joshëse. Ato fillojnë të vrapojnë par njeri tjetrit, grinden, ulërasin. Pas një periudhe prej 33-34 ditësh aty nga gjysma e majit (gjë që ndodh një herë në dy vjte). Femra sjell në jetë nga 2-7 këlysh që janë shurdh-memecë dhe peshojnë vetëm 30 gram por që rriten shumë shpejt, që në fillim të qershorit ato kanë 10 fishur peshën e trupit të tyre dhe për herë të parë mund të vëzhgojnë përpara shpellës. Duke filluar që nga ky çast ata fillojnë të ushqehen me bimë dhe pse vazhdojnë të ushqehen me qumësht deri në ditën e 65 të jetës së tyre. Me të arrtur pjekurinë seksuale të rinjtë 3-vjeçarë emigrojnë në pranverë, fillimi i verës në kërkim të një territori duke mbuluar kështu në disa raste edhe distanca prej disa kilometrash duke kaluar kështu edhe habitate vënde në të cilat disa specie nuk jetojnë si p.sh: pyje të djegur. Vdekshëëria e këtyre marmotave është rritur shumë por një rëndësi nga ana tjetër ka emigrimi i tyre sepse ato ripopullojnë territoret në të cilat ato kalojnë dhe janë prezente. 


[Shqiponja mbretërore]

 (Cikli vjetor) 
  
Shqiponja mbretërore e rritur i qëndron normalisht besnike partnerit të sajë dhe territorit të saj, dhe kjo nën kupton që nuk e braktis atë as edhe në dimër territorin e saj të shtëpisë. Cdo territor i shqiponjës pret më shumë fole (një mesatare prej rreth 5-6) që më pas përdoren në vite të alternuar. Që në shkurt shqiponja fillon të punojë në mirë-mbajtjen e folesë. Në ndërtimin e folesë dhe në punët e mirë- mbajtjes marrin pjesë sëbashku partnerët. Në këtë periudhë bëhet e mundur marrja e një vendimi se cilën fole do të përdorin gatë vitit. Në dimrin e vonë mund të shihen shpesh e ashtu-quajtura fluturim festues, një sjellje kjo që tregon ç"markimeve territoriale midis shqiponjash të përziera. Më vonë në periudhën e ngrohjes zvogëlohet frekuenca e kësaj sjelljeje, që megjithëse mund të shikohet përsëri veçanërisht në zonat me një densitet të lartë të popullatës. 
   Pak kohë përpara se të depozitojë vezët, që në alpe ndodh pak ashumë midis fundit të marsit dhe fillimit të prillit, shqiponjat fillojnë të ri-gjelbërojnë folenë. Kjo sjellje mund të vërehet në shumë syresh dhe është e mundur në drejtim për të mbrojtur nga parazitët, dhe është e shikueshme edhe pas depozitimit të vezëve gjatë të gjithë stinës së folezimit në intevale të parregullta. 
  Numri i vezëve të depozituara në pjesën më të madhe të rasteve konsiston në lindjen e 2  vezëve. Ngrohja e vezëve ndiqet kryesisht nga femra, megjithatë edhe mashkulli merr pjesë në ngrohjen e tyre duke i lejuar kështu edhe partneres së tijë të marrë pjesë në gjyeti. Në këtë periudhë i takon mashkullit të vigjilojnë dhe të mbrojë territorin dhe folenë dhe të mbajë larg folesë shqiponjat e tjera që shkelin kufirin e para-përcaktuar. 
  Ngrohja e vezëve zgjat 43-45 ditë. Në alpe periudha e çarjes së vezëve është në fund të prillit. Dhe meqë ngrohja fillon që me depozitimin e vezës së parë, çarja rezulton jo e një kohëshme. Zogjtë e sapo lindur në 14 ditët bahen nën krahë nga të dy prindërit, dhe në aktivitetin e gjyetisë për të ushqyer fole ndenjësit marrin pjesë të dy prindërit. Deri në moshën rreth 30 ditore të vegjëlit fillojnë të ushqehen me anë të sqepit në të cilin prindërit kanë futur ushqimin dhe e kanë copëtuar përpara se tua japin të vegjëlve, por pas kësaj periudhe të vegjëlit e shqiponjës janë në gjëndje ta coptojnë vetë ushqimin dhe ta hanë në copa më të mëdha. Në këtë kohë vizitat e prindërve në fole sa vijnë dhe bëhen më të rralla dhe limtohen nga sjellja e ushqimit të plotë. 
  Në kompleksitet periudha e qëndrimit në fole e zogjve të lindur zgjat midis 65-70 ditëve. Në pjesën më të madhe të rateve që është më i vogël dhe i më i dobët (që është shpesh herë i linduri i dytë), vritet nga i vëllai që është më agresiv dhe vetëm një zog e arrin dimrin. 
 Në alpe të vegjëlit largohen nga foleja në pjesën më të adhe në gjysmën e dytë të qershorit. Pas fluturimit të parë të tyre shqiponjat e vogla qëndrojnë për një kohë të gjatë në afërsi të folesë, deri në dimrin pas-ardhës ato qëndrojnë në territorin e prindërve të tyre, dhe vetëm kur këta me fillimin e stinës së re të ngrohjes së vezëve bëen agresivë dhe është në këtë kohë që këputet lidhja midis prindërve dhe tyre,dhe është momenti që ata largohen nga territori i prindërve. Ato ëjnë spostime të mëdha që shpesh herë janë shumë të largëta, dhe kthehen vetëm pasi të kenë mbushur vitin e tretë të lindjes në rrethinat e territoreve të tyre të orgjinës. Shqiponja mbretërore arrin pjekurinë normalish mbas 4 ose 5 vjetësh. Por ka edhe raste të rralla kur ato arrijnë pjekurinë që në vitin e dytë dhe mund të fillojnë të angazhohen me ndërtimin e folesë, me të arritur në vitin e tretë ato arrijnë pjekurinë seksuale vit kur edhe çiftëzohen. Shqiponja mbretërore është një zog shumë jetë gjatë dhe mund të arrijë një moshë edhe mbi 35 vjeçare. 
      
           [ Kiropterët  ( blocchët] ) 

(lakuriqi i natës)

  Sjellja që bashkon të gjithë kiropterët është fluturimi. Blocchët janë i vetmi grup i gjitarëve që kanë specializuar fluturimin e linjëzuar (megjithëse se është e ndarë në shumë specie). Është  vetëm grupi i tretë i vertebrorëve që bën një gjë të tillë. Të varur varur nga formati i trupit dhe nga figurimi i krahëve të tyre duke iu referuar edhe masës së trupit të tyre, lloje të ndryshme kiropterësh mund të kenë stile të ndryshme fluturimi. Shumë specie kanë hapje të dhe të tjerë i kanë relativisht të vegjel, që i lejon të fluturojë ngadalë por m ënjë lëvizshmëri të lartë. Kjo sjellje e tyre  të fluturuarit është e domosdoshme për ndjekjen e presë së arratisur, dhe në lëvizshmërinë në ëndësi të pyjeve të dendur natën. Disa nga speciet me hapje të madhe të krahëve mund edhe të qëndrojë pezull në ajër. Kjo sjellje është veçanërisht e domosdoshme për ato lloje që ushqehen me nektar e dhe polene të luleve.  Specie të tjera kanë krah ëtë gjatë dhe të ngushtë që janë funksionalë për një shpejtësi të lartë por që limitojnë manvritetin e tyre. Shumë nga këto specie vërtiten në hapsira të gjëra dhe mund të lëvizin në largësi të gjata. Kjo morfologji e dy tipeve të krahëve të prezantuar dhe nga konkluzionet e një vazhdimësie pjesa më e madhe e specieve kanë një morfologji të krahëve që vërtiten midis këtyre dy ekstremiteteve. Shumë blocchë  jetojnë në grupe ndërsa të tjerë jetojnë të vetmuar. Duke jetuar në një koloni ato mund të shërbejnë në shumë funksione. Për blocchët një nga qëllimet kryesore të jetës së tyre të grupit është të ruajnë të grupuar nxehtësinë. Blocchët janë të vegjël dhe kanë mënyra të veçanta metabolike në funksion të ruajtjes së nxehtësisë që është jetësore për ta. Një mori e madhe e blocchëve gjatë dimrit pësojnë torpore të përditëshme për të ruajtur energjinë. Duke u grupuar sëbashku dhe ngjeshur midis tyre  në guvën e tyre mundin të reduktojnë humbjen e nxetësisë trupore. Disa blocchë është guva ëe mban sëbashku të grupuar, grupe me disa individë. Guva e disa grupeve si tek gjinia Tadardia gjë jeton në shpella në grupe të shumta që variojnë të rendit të mijrave apo edhe milionave. Disa specie të blocchëve emigrojnë në vënde të ngrohta ose në kërkim të një burimi ushqimi si p.sh: kaktusin lulëzues. Pjesa më e madhe e specieve e blocchocos nuk janë të njohura për arsye të zonave të pa shkelura por kjo sjelle është e njohur     

nga disa specie tropikal. Mbrojta territorile e vëndeve të ushqimit gjithashtu është e njohur në disa specie.


[Rhynchonycteris naso] 
 
 Haremet e qëndrueshme janë të formuara nga një mashkull dominues, dhe nga shumë femra dhe nga fëmijët dhe të vjetërit të dy sekseve. Koloni edhe me 45 individë jan gjetur ekskluzivisht edhe brënda në pjesët riprodhuese dhe jo riprodhuese në koloninë e femrave. Anëtarët e e kësaj pjese të grupit afër ujit që është pa rrymë të fuqishme, që jetojnë në rrënjët, në pemë, në ura. Këta lakuriqë shfaqin një qeverrisje të përbashkët.     
  Një llojë tjetër i kiroprerëve të ashtu quajtur gjitarër gjigantë fluturues, që jetojmë në Australi të studiuar nga Universiteti i Adelaides dalluan një dukuri të çuditëshme tek këto kafshë. Nga ëzhgimet e bëra gjatë një periudhe të gjaët kohore studiuesit vërejtën një slellje të cilët nuk e kishin hasur më parë dhe nuk e kishin studiuar e rëndësi. Këta gjigandë pasi binte mbrëmja dilnit për tu ushqyer rreth orës 18 20 dhe pas 10 minutash në orën 18 30 fiks, ata mblidheshin rreth një pellgu dhe fillonin të fluturonin rreth tij, dhe më pas ato fluturonin rrafsh me sipërfaqen u ujit, dhe futnin në të pjesën e mbrapme të trupit këtë veprim ata e bënin të mirë organizur dhe gjithë tufa. Nga vëzhgimete bëra me inmtësi u vërejt se këtë vëprim këta kiropterë e bënin për te shuajtur etjen. Gjatë zhytjes së pjesës së trupit në ujë ata merrnin me vete një sasi ujti të cilën më pas e lëpinin gjatë fluturimit, një sjellje kjo e kushtëzuar nga anatomia e këtij gjitari fluturues i cili nuk mund të qëndronte në mënyrë të përshtatshme për të pirë ujë i pa lëvizur. 


[Phascolarctos cinereus] (Koala)

  Koalat përdorin një gamë të madhe tingujsh për komunikim midis tyre në distanca shumë të mëdha. Ato i përdorin këto tinguj edhe për të mbuluar territorin e tyre një veprim që e bëjnë për të mos harxhuar energji për të luftuar pra koalat me këtë sjellje evitojnë prekjet midis tyre dhe vendoin dominimin në territoret e tyre. Ndër të tjera ato ulërijë edhe për të treguar kafshëve të tjera që të gjenjë ekzaktësisht pozicionin e vizitorit. Femrat nuk ungërinjë aq shpesh sa meshkujt, por thirjet e tyre i përdorin edhe për të treguar agresivitetin kështu sikur të bëjë pjesë në sjelljn e tyre seksuale, duke dhënë shpesh përshypjen e një grindjeje. 

Mënat dhe fëmijët bëjnë zbutjen e tingullit, që lëshohet dhe e ëmbëlzojnë tingullin e fëshfërimave apo të mërmërimave edhe nga njëri tjetri, kështu si ungërimat delikate për të sinjalizuar mërzitjet apo bezdisjet. Të gjitha koalat i referohen një thirrjeje të zakonshme që është e tërhequr nga ndrojtja fëmija që ulëret edhe e bërë kjo nga afshët nën presion. Është e shoqëruar shpesh ishqetësuar. Kola nër të tera komunikon duke shënuar pemët me parfumin e tyre.


[Echinops telfair]

Echinopsët janë specie që preferojnë më shumë natën pra janë nocturnalë. Jetonë në të çarat e pemëve, të thelluara të tjera, ose  hapin tunle të vegjël. Edhe kjo kafshë si të gjitha gjitha kafshët e natës pësojnë torporin ditor për 3-4 muaj gjatë stinës së ftohtë. Gjatë dembelosjes, kjo specie shpreh një tolerancë sociale. Shumë femra tek i rrituri ose shoqërime që i korespondojnë  mund të rinisin një zënkë, edhe se meshkujt mund të jenë shumë agresivë drejt fitores. Në gjëndje të egër, çiftëzimi janë gjetur të shoqëruar së bashku gjatë hibernacionit. Komunikimi është i tillë, me disa sinjale të nevojshme. Ritualet e çiftëzimit  mund të zgjasin edhe disa orë. Femrat refuzojnë shpesh avancimet e meshkujve me anë të kafshimeve. Tek ekinopsi femrat lëshojnë aroma gjatë stinës së çiftëzimit që i detyrojnë dhe i drejtojnë meshkujt të sekretojnë një substancë të bardha qumështore nga gjëndrrat afër syve. 


[Orycteropus afer]

    Orycteropus afer ose Aardvarku është një kafshë që jeton në errësirë dhe është një krijesë e vetmuar që ushqehet gati ekskluzivisht me milingona dhe termite. Një Aardvark largohet nga tuneli ku ai ndodhet me afrimin e mbasdites dhe menjëherë mbas perëndimit të diellit dhe darkoset me një gamë të konsiderueshme familjare. Tek kjo kafshë eshtë e dallueshme shumë ndryshueshëria e hundës se gjatë nga ana në anë për të marrë parfumin e ushqimit. Kur nj përqëndrim i milingonave apo e termiteve është gjetur në të Aardvarku i cili gërrmon në të me këmbët e e përparme të cilat i ka shumë të fuqishme, dhe duke i bajtur veshët e tij të gjatë në gadishmëri, të endosur drejtë për të pritur të dëgjojë predatorët apo prenë. Me gjuhën e tijë të gjatë dhe të ngjitëshme ai ai mund të gëlltisë një numër shumë të madh insektesh rreth 50.000 brënda një nate e cila është e regjistruar. Ai është një uzurpator veçanërisht i shpejtë, por në të kundërt ai lëviz për më tepër shumë ngadalë. Përveç gërrmimit drejt milingonave dhe termiteve, Aardvarku gërrmon edhe tunele për të jetuar në vënde paraprake ato kanë të shpërndarë rreth folesë së tyre të tilla si, vënd strehime dhe kanalin e arratisjes që e përdor për të ikur. Ky kanal shpesh herë mund të jetë i thellë dhe i degëzuar, i cili ka një mori hyrjesh dhe mund të jetë deri në një gjatësi 13 tester. Aardvarku ndryshon figurimin e këtyre tuneleve duke i rregulluar herë pas here dhe kur kalon aty ai bën një të re. Pas një periudhe të gjatë shtatzanie rreth  7 muajsh nënë lind një këlysh të vetëm i cili peshon rreth 2 kilogram është i durushëm dhe mund të lëshojë vëndin e tij për tu shoqëruar nënën e tij vetëm pas 2 javësh. Me të arritur 5 muajt e tijë të lindjes Aardvarku fiilon të gërrmojë folenë dhe tunelin e tijë të parë, por do të qëndrojë me ë ëmën deri në stinën e re të çiftëzimeve. Aardvarku mund të ketë një jëtë gjatësi relativisht të gjatë rreth 20 vjet por kjo në dembelosje. 


[Cynocephalus variegatus] Lemuri fluturues

Colugos është një kafshë që bëjnë jetë nate dhe janë zakonisht të vetmuar. Gjatë ditës ato pushojnë në një zgavër të pemës grupi mblidhet rreth një trungu peme shumë rrallë. Ata futen në zgavra, kacavirren në pemët që janë brënda dhe fillojnë një model të ushyeri të stabilizuar. Dhe vetëm pas këtij modeli të ushqyeri një Colugos rrëshket nga pema në pemë në kërki të një tjetre për të gjetur ushqimin e preferuar. Colugos  të ndryshëm ndjekin një model të saktë të ushqyeri nga nata në natë.Shumë Colugos përdorin të njëjtën zonë ushqimi edhe në të njëjtën pemë ku ato janë. Përqëndrimi i tyre mund të arrijë edhe në 12 syresh për një hektarë tokë. Një Colugos është e rralë të mos jetë rehat, kur në një pemë të familjes Pantagum e cila me anë të degëve të saj vështirëson lëvizjen e tyre. Në raste të tillaai lëviz në të kundërt me kthetrat e tij në një mënyrë të ngjashme drej slothsave jug-Amerikanë. Kur nga trungu i pemës ai bën një fluturim me krahët e tij të hapur në një mënyrë të lehtë por efikase. Meshkujt tentojnë të mos tolerojnë në një pemë specifike  por asnjë sjellje tjetër territoriale nuk është e dokumentuar për kë të specie. Me shumë funksione të tjera biologjike të tyre shumë pak është njohur sjelles së Colugos. 


[Manis crassicaudata]

  Manis crassicaudata është një nokturnal pra ai bën jëtë natë, duke shpenzuar pjesën më të madhe të ditës në tunelet e tyre ose midis gurëve. Ata janë më aktivë natën kohë në të cilin braktisin tynelet e tyre në kërkim të ushqimit. Një tension më i lartë tek ata vërehet në kohën e hapjes së stinës së dashurisë. Gjatë stinës së rritjes sëbashku Pangolinët janë gjetur në të njëjtën strehë. Strehën e tyre të thellë e ndërtojnë në varësi të terrenit. Terreni mund të ketë tunele të thella deri 6 tester,  ndërkohë që terreni i fortë shkëmbor ku një thellësi të vogël rreth 2 tester. Ata e mbyllin hyrjen e tunelit të tyre me dhe të shkrifët duke e brojtur nga agresorët. Për tu mbrojtur nga grabitqarët  Pangolini indian mblidhet në formën e një sfere, e shprehur relativisht vetëm tek disa shkallë. Manis crassicaudata ndër të tjera ka gjëndra anale në gjëndje të lëshojnë një erë shumë të rëndë, lëng me ngjyrë të gjelbër për mbrojtje kundër grabitqave të ndryshëm. Pangoloni i Sri Lankës jeton në pyllin tropikal më me shumë shi ku pjesa më e madhe e milingonave hanë frutat dhe lulet e disponueshme në pemë. Dhe është këtu që pangolini vë në përdorim e bishtit dhe të kthetrave të tijë të mprehta duke jetuar në relacion me pemën. Ata kacavirren me anë të këmbëve të tyre të pasme duke përdorur bishtine tyre për një fiksim më të mirë. Megjithatë edhe pse pjesa më e madhe e ushqimit e crassicaudata manis jeton në tokë, prandaj kjo specie konsiderohet tokësore. 

[Milingonat]

Dihet që milingonat jetojnë në nëntokë në tunele që ato i dërtojnë vetë veç sjelljeve që tashmë dihen milingonat kanë edhe një sjellje tjetër të çuditshme, sidomos kur evidentohet prania e një rreziku. Dhe një nga rreziqet më të mëdha për to është Orycteropus afer dhe Manis crassicaudata të cilët ushehen me to. Për tu mbrojtur nga këta grabitqarë milingonat kanë zhvilluar sjelljen e vetë flijimit, një lloj milingone e cila quhet milingona ushtare dhe jeton brënda kolonisë. Me të dalluar uljen e numrit të milinganave punëtore drejtohen dhe shkojnë në vëndin ku është garbitqari dhe ekspozohen para tij një veprim ky i ngjashëm me bletët. Këto milingana ushtare janë shumë helmuese për predatorin ato kanë të përqëndruar në trupin e tyre një lëndë toksike të fortë që shkakto tek preja një paralizim dhe trashje të gjuhës. 
  Një veprim i tillë është vërejtur edhe tek një pemë gjini e Akacies e cila pasi është e pushtuar nga disa majmunë Makako të cilët ushqehen me gjethet e saj. Ajo për tu mbrojtur rrit përqëndrimin e një substance toksike helmuese për këta majmunë. Të cilët pasi kanë ngrënë shumë gjethe dhe u kanë filluar problemet me trupin e tyre e shkaktuar kjo nga lënda helmuese ato i drejtohen një burimi karboni si qymyri i cili parandalon përkeqësimmin e situatës.   


[Mandrillus sphinx]

Mandrilusi jeton në trupa të mëdha që varijojë në forma gjatë vitit dhe mendohet për të paktën një strukturë hierarkike të grupit ët bazuar në njësi ose në haremet e një mashkulli. Trupat bajnë një gamë të familjeve të mirë përmbledhur. Njgjyrat e gropës dhe të faqeve janë shtuar gjatë eksitimit. Tek ato shikohet një çiftëzim i lehtë i shoqëruar me trazira. Bazat e dhëmbit të madh të qënit të sipërm tregojnë një farë mënyre një kërcënim. Një kërcënim është i plotë sëbashku me mbylljen e kapakëve të syve për të treguar qepallat e bardha dhe 100 % të dhëmbëve të qenit. Formati i dhëmbit të qenit është superior  shumë i madh dhe është një sjlleje që të fton të ulet tensioni dhe agresiviteti, për të evituar këtë mjafton një nxjerrje e këtyre dhëmbëve. 

Përshtashmëritë

     Këta majmunë jetojnë atje ku mund të gjejnë ujë të pishëm, kanë mbajtësë sikuse amforat dhe modifikime të tjera që i lejojnë të mundësojnë të ecin në distance të gjata në tokë. Pozicjoni ose vendosja e tyre kërkon mbajtjen nën shpinë ose shpatulla. Në të ushquer prandaj ngrihen në këmbë ekzaktësisht në mënyrë tipike me njërën dorë,  ndërsa me tjetrën mbledhin barin. 


[Galago moholi]

   Megjithë se Galago moholi jeton në grupe të vogla të familjeve 2-7 individë. Këto grupe mund të konsistojnë në një çiftëzim të të rriturit me ose pa të rijtë, 2 femra tek i rrituri në në fakt në mëshumë  se në një  vënd , por zbrezin natën për të gjethëzuar. Meshkujt luftojnë agresivisht për të mbrojtur një territory të madh shtëpiak që i konçidon gamës së 1-5 femra. Meshkujt lëshojnë një thirrje teritoriale të zotëruar, që mund të jetë përgjigje e dështuar e kafshëve të tjera aty praën, në vazhdimësi përpara dhe mbrapa kërkon deri në një orë. Vokalizime të tjera konsistojnë në një tingull të shkëputur (lëshuar) ku thirrja e nënave të tyre u jep një version më të fortë se sa e njëjta thirrje që përdoret me të rriturit në rregullimin në vëndin e tyre këshu si një tjetër thirrje nga alarmi. Pak moholi harxhojnë pjesën më të madhe të natës dhe gjethëzojnë dhe zakonisht bashkohen në grupe të vogla në të aguar përpara gjumit në çerdhe ose në një tjetër vënd të jetës ose në një pemë të gërrmur jasht. Duket sikur meshkujt emigrojnë nga grupi ni lindjes kur bëhen 1 vjeç, ndërsa femrat kanë një tendencë të qëndrojnë më gjatë. Meshkujt dominues kanë dallueshmëri më të mëdha, se meshkujt e mbi kaluar në moshë dhe janë tregus më shumë aktivë të parfumit.


[Sylvilogus floridanus]

  Sylvilogusi i lindjes është kafshë e vetmuar dhe tento të jetë jo tolerant për çdo gjë kundrejt njëri tjetrit. Territory i tyre shtëpiak varet nnga terreni dhe nga bollëkshmëria e gjëravë elementare. Zakonisht midis 5-8 akër të shtuar gjatë stinës së rritjes. Meshkujt kanë në përgjithësi një gamë të vakët shtëpiake kundrejt femrave Sylvilogus i lindjes ka sens të mprehtrë shikimi, nuhatjes dhe dëgjimit. Eshtë krepuskolar dhe nokturnal pra ai bën jetë nate, dhe është aktiv gjithë dimrin. Gjatë orëve me dritë Remainsi lindor i Sylvilogusit gjen sterhim në një cep ku ai qimëzon dhe qeveris. Sylvilogu ndonjë herë kontrollon kufijtë duke ngritur këmbët e prëpme, me dryshueshmëritë forepaws të lulëzuar afërshtëpisë përkatëse. Mënyrat e arratjisjes së silvilogusi të lindjes ndërfuti ndërlidhje të fluksit. (Chapman dhe të tjerët 1980). Fluksi konsiston të dalë jasht në të hapur me një seri zigzakesh dhe është i shpejtë në limitet e tij.  Sylvilogus është një vrapues i shpejtë dhe mund të arrijë një shpejtësi deri në 18 milje në orë. Thirrjet e Sylvilogusit lindor ndërfutin në të sjelljen e tyre dhe thirrjen kolektive të alarmit, ( me të dalluar armiku të njoftohen me njëhërë të tjerët për rrezikun), ofshamat (gjatë kopulimit ) dhe ungërimat në se garbitarët afrohen me dredhi, aty në moment plas një rrëmujë. Sylvilogusi lindor janë shumë jetë shkurtër ku pjesa më e madhe nuk mbijetojnë më gjatë se viti I 3-të i lindjes së tyre. Tek armiqtë futen howks, bufët, dhelpra, cojota dhe njeriu.


[Delfinus delfinus] (Delfini) sjelle kanibaleske dhe disa ndryshime anatomike të disa kafhëve.

    Nga vëzhdimet e bëra nga ekipi Fancez CUSTO i Unversitetit të Parisit  në detërat  edhe oqeanet dhe brigjet e tyre dalluan se edhe tek delfinët kishte një sjellje jo të zakonshme, sjellje kjo afërsisht kanibaleske. Gjatë lindjes delfinë mbidheshin në tufë duke formuar një rreth në qëndër të të cilit ndodhej nëna që do të lindëte. Por pasi e kishte sjellë në jëtë delfinin e ri e gjithë tufa e sulmonin për ta vrarë,  midis tyre ishete edhe e  ëmën., një sjelle kjo akoma e pa shpjeguar mirë por disa shkencëtarë mendojnë se kjo sjelleje i përket apo ka mbtur tek ato që nga koha kur ishin në tokë sepse origjinë e vërtetë dlfinët e kanë nga një parardhës i përbashkët më Caninët një origjinë të tilleë e ka edhe balena nga një qen i 70 milion vjetëve më parë icili braktisi tokën dhe u ambjentua në ujë. Transformime të tilla anatomike gjejmë edhe tek luanët e detit edhe fokat të cilat janë të ngjashme por kanë parardhës të largët të kundërt përkatësisht nga arinjtë dhe lundërza.                             

[Vulpes vulpes] dhelpra

Për një arsye ose qëllim tregues ato mund të variojnë nga 0.2 deri ne 10 kmq.Gjatë lashtësisë dhe periudhës verore individuale jane trashigimtarë të territorit rreth kafshëve të egra ,dhe meqënese kryejnë eskursione deri në 5 km nga vendi. Me ardhjen e vjeshtës, lëvizjet janë të vëzhguara edhe jashtë territorit të nënës, në vecanti tek meshkujt e rinjë. Në disa raste ato kanë bërë lëvizje deri në 50 km nga vëndi i lindjes. Me arritjen e pjkurisë seksuale individët vijnë duke u stabilizuar në territoret të përcaktuara nga ato. Me kalimin e kohës aktiviteti i tyre është kryer në orët maktakturnal, në përgjithësi në atmosferën alpine, gjatë periudhës të lndje ose të ushqyerit me qumështë të të voglin.Mund të jetë gjithashtu nga dita ku kafshët e egra janë të fortë gjatë fazës së riprodhimit. Ndërkohë në periudhat e tjera femrat e dhelprës shpesh herë vijne të hapura të strehuara ne vegjetim.


Sjellja sociale

Në funksion të densitëtit të popullsisë, mund të vihet re që te kafshët e egra ka shumë adultë individualë zakonisht në këto raste vetëm një femër riprodhon, ndërkohë që aktet e tjera s’janë ndihmë. Në gjerësinë tonë femrat e dhelprave jetojnë në përgjithesi vetëm ose në familje dhe shënojnë territorin e tyre me materiale te panevojshme: si fece ose urinë. Shqetësim dhe terheqiet e të parëve kryejnë nje lëvizje të individëve dhe modifikime të thella në strukturat sociale, të popullit që shtrihet gjerësishtë të stabilizojë.


Sjellja seksuale

Cikli i riprodhimit fillon në janar-shkurt në periudhën e dashurisë në të cilën atom mund të marrin pjesë në lindjen individuale të pranisë së parë që është specifike në këto muaj gjatë natës ose në mëngjesë. Mbas 7 javësh zhvillimi brënda trupit të nënës, i vogli në përgjithësi nga 3-5 janë të lindur në egersi, nga mezi i marsit deri në gjysmën e hapjes së tyre.Është e mundur që në rastë shqetësimesh femra i lëviz ata në një lokalitet tjetër.


- [Capreolus capreolus] Kaprolli

Sjellja e kaprollit në të kaluar është tendencioze konsideruar një kafsh hermit, por sot dihet që ai ka një sjellje konplekse dhe të artikuluar. Në faktë gjatë kohës që mashkulli udhëheq për pjesën më të madhe të vitit një ekzistencë të vetmuar (gjithashtu në fund të dimrit deri në grindjet territoriale), femrat shpesh herë jetojnë të ribashkuara në degë të kompozuara mesatarishtë nga 3-7 individë, por ata mund të jenë më të mëdhenjë të drejtuar nga një femër dominante.Në disa degëzime sjellje dhe marrdhëniet jetojnë të kufizuar nga struktura. I vogli i kaprollit në dimër jeton i bashkuar nga një femër dominante, dy të vegjëlit të lindur në fillim të pranverës dhe nga një femër e dytë( dhe në shumë mundësi i lidhur me një dominantë). Në periudhën që shkon nga pranvera e vonshme deri në fillim të verës( maj-qershor ) femra linde 1 ose 2. Perudha e dashurisë shkon nga korriku deri ne dhjetor dhe përkujdesja është e kushtëzuar nga një seri ndjekjesh.

Nga ana e mashkullit në bashkëpunim me femrën zhvillimi brënda trupit të nënë afërsishtë 9 muaj do të thotë : në faktë veza në pleh kimik e vënë në uterus, por ai qëndron deri ne dhjetor deri sa fillon të zhvillohet vetë. Kjo karakteristë thuhet: zhvillim brënda trupit të nënës i shtyrë. 

Me ardhjen e vjeshtës meshkujt bashkohen në degëzimet e femrave dhe shpesh herë zihen në vende të hirarkisë.Të rinjtë arrinjë matyrinë seksuale pas vitit të parë të jetës afërsishtë 14 muaj mund të arrinjë maksimumin e 12-18 vite.


- Sjellja [Antilopa]

Ato kanë dëshirë të futen në ujëra të turbullta dhe llucë me qëllim për tu mbrojtur.Natën ato preferojnë të tërhiqen në vrimat e tokës për tu mbrojtur nga grabitqarët. Sjellja: Kudo i madhi jeton afër zonave të pyllëzuara dhe preferojnë të pjellosen në nutruna bar dhe gjethe.Kafshët shumë të ndrojtura të pa mbuluara dhe në qoftëse është e domosdoshme.

Në faktë shpesh për të vezhguar vetëm në perëndim ku bashkohen 5/6 femra dhe disa ekzemplarë meshkuj dalin të pa mbuluar. 

Ekzemplarët e mëdhenjë janë më aktivë ditën se sa natën. Zakonishtë këto kafshë formojnë degëzime të vogla të bashkuara nga 10 individualë të të njëjtit seks. Janë të qëndrueshëm në një zonë dhe shënojnë territorin në zona ku dëgjohen me kollitjen. Sjellja: Dieta e antilopës alcina është bërë nga mbizotërimi i barit kërpërit dhe gjetheve. Sidoqoftë të shtyra nga aktivitet nga orët e ngrohta. Degëzimet janë zakonishtë të bashkuara nga 30-80 individë por ato mund të kenë sukses në një numër deri në 400, dhe janë gjithëmonë në lëvizje për në Savana. Disa ekspertë mendojnë se antilopa alcina është një specie që i përket llojit Tragelaphus dhe nëse zakonishtë është e përshkruar te lloji Taurotragus.


-Majmuni [Camillico goeldii]

Ato qëndrojnë në grupe të ashpra 3 herë në ditë në një ngritje të paktën 2 m në një përkulje të pjerrët në pemët e rëna. Për periudhat e qëndrimit mesatarishtë 30-9 minuta ku majmuni goeldii mund të bëjë banjo Callimico goeldii janë ngjitës vertikalë dhe kërcues ne një distancë 30 këmbë (4 metra) pa humbur gjatësi: dhe kjo është e bërë vetëm rreth 12 inç( 30 cm) nga toka. Kjo tregon se është një metode e qetë e të udhëtuarit, shqetësimi vetëm,pak vegjetim Callimico goeldii udhëton gjatë 2 km në ditë në një cirkuid edhe brënda territorit 30-80 ha.


[Callimico goeldii] (Komunikimi social)

Vakalizacioni përfshin distanca të gjata që janë të efektuara në bimë 100 m dhe zë ultrasonik. Gjëndrat e aromës në stomak përdoren kur ato shtyjnë gjunjët, harkojnë pjesën e kurrizit dhe cojnë mbledhjen në formë rrethi, boshti poshtë trupit, lëvizja mbrapa dhe përpara në sipërfaqe vertikale. Dhe këtë e bëjnë me anë të urinës dhe aromë


-Sjellja e pandës [Ailurus fulgens]

Dieta bambusë influencon dhe panda e kuqe në sjelljen sociale sepse te rinjtë shumë ngadalë në bashkëpunim midis nënës dhe të rriturve e saj.Eshtë i gjerë që zgjat mbi një vit Rolan Yonzon beson se bashkëpuni i nënë i ri është vetëm forma e të sjellurit me pandat e kuqe përjashto kështu për një qëllim gjatë rritjes ( shtim të shkurtër të sezonit, përndryshe panda e kuqe janë të vetmuara ) Panda e kuqe në radhë janë të njëjta me ato të gjetura në të shumtën e specieve karnivora, mbulimi i njëra-tjetrës ku ato rradhë takojnë njëra tjetrën. Në fillim duke si dicka numuruese për një kafshë që ushqehet me pemën e bambosë të mjaftueshme. Por sepse pandat e kuqe ushqehen nga tendecioze dhe gjethet e bambusë janë të ngjashme ne pakicë e ngjashme si prerja e maceve plote e përplot mbi përdorimeve të burimeve sistem social mund ë jetë i ndarë. Yonzo dhe Jonson dhe kolegët e tij kanë gjetur pandën e kuqe mesatërishtë squar milje ne të cilin mashkulli është rreth 2 dyfish i kësaj mase jashtëzakonishtë shume për një kafshë që peshon vetëm 11 paund. Gjithsesi si mbrojtjen në energji një strategji suprem për speciet.

-[Riprodhimi dhe sjellja sociale]

Panda e kuqe tentojnë të udhëheqin vetëm. Ato janë makturnalitet dhe krepuskular duke shpenzuar pjesën më të madhe të ditë duke fjetur ne pemë. Ato pastrojnë veten me urinë e tyre ato shënojnë territorin e tyre. Pas një periudhe prej 134 ditëve 1-4 të rinjtë janë të lindur në fole në pemë.Meshkujtë nuk japin ndihmë për përkujdesjen e të vegjëlve. Ato kujdesen per të rriturit në 12 muaj dhe maturia seksuale në 18 muaj. Ato mund të jetojnë për 8-10 vite në egërsi. Sjellja e Acinonyx Jubatus (leopardi) Femrat e jubatusit jane të vetmuara përjashto rastet kur ato shfaqin sjellje të shoqërimeve të ciftëzimeve. Femrat e reja e lënë ne grupin e tyre por zakonishtë frekuentojnë të njëjtat shtëpi si nënët e tyre. Meshkujt shpesh largohen nga grupet bashkë dhe formojnë kualicione. Ato shkojnë një hapësirë të madhe distancë nga nënë e tyre. Është sygjeruar që kualicioni i meshkujve ndihmojnë njeri-tjetri në gjueti dhe ruajtjen e territorit duke siguruar akses te femrat respektive. Meshkujt e palidhur pranohen ndonjëherë ne kualicionet rradhë mund të shikohet një mashkull vetëm. Koha e vetme kur nje mashkull siguroi territorin është kur nuk ka kualicion në afërsi. Meshkujt dhe femrat përzihen vetëm me shokët. Koha e jetës në egërsi mund të jetë mbi 14 vjet me një mesatare prej 7 vjetësh.


Sjellja e luanit [Panthera leo]

Krenaria e luanit janë shoqeria e ndarja të të qelizave, antarët krenarë vijnë dhe shkojnë dhe janë rradh bashkë dhe ndonjëherë mund të jenë 2-40 luanë. Me krupën dhe serengeti park, cmimi i krenaris ishte në mesataren 13 luanë. Mesatarja e kompozimit e këtyre mburrjeve ishte 1,7 meshujve të mëdhenjë 4,5 femra të mëdha 3,8 por para të mëdhenjtë dhe 2,8 para të rriturve. Meshkujt adoleshentë largohen nga krenaria kur prindi i tyre fillon ti shikoj ato si rivale rreth 2,5 vjet. Këto meshkuj udhëheqin për 2 a 3 vjet pastaj formojnë një kualicion. Kualicioni i meshkujve prej 2, tenton të mbikqyr krenarinë por jo më shumë se 2 vjet e gjysëm. Kualicioni 3 dhe 4 tentojnë të mbikqyrin për me gjatë se 3 vjet. Kualicioni më shume se 4 janë të rralla të pëlqyera sepse kualicionet e mëdha janë vështirë të mbahen bashkë. Krenaritë përfshihen te femrat e lidhura. Femrat janë rezidente në territoret e nënës së tyre.Femrat shoqe nuk konfliktojnë ose luftojnë me njëra-tjetrën dhe nuk tregojnë sjellje dominuese që janë të rregulluara në sisteme sociale. Në kontrastë meshkujt janë shumë agresivë me shokët e tyre sidomos kur ushqehen. Luanet kanë aftësinë të kritikojnë, injorojnë ose të vrasin luanët e tjerë kur ndeshen. Të luftuarit me njëri-tjetrin luanët e të njëjtës moshë dhe seks rrezikon injorimin e vlefshëm me autor-skuadër që më vonë mund të ndihmojë për të mbajtur krenarinë kundër hyrjes me forcë.


[Hyaena Hyaena]

Hiena e vjetruar është në përgjithesi e konsideruar e vetmuar por ka dhe disa organizime sociale kërkon për ushqim individualishtë dhe është e rrallë e dukshme në grup gjithsesi bashkohet në familje të vogla, komunikimi vokal nuk i zhvilluar. Territori nuk është i dukshëm tek sjellja e hienës së vjetëruar por ekziston në disa shtyrje ne disa zona. Gjithsesi gjendrat anale ,shenjat dhe tualeti janë gjetur afër të ushqyerit.Tek të rijntë e pa zhvilluara tregon bindje të mëdhenjëve dhe mundjet rituale, cdo hienë synon të rrembejë faqen tjetër të zonës ndërkohë synojne të shmanget ose thyejnë faqen tjeter të mbajtesit.Humbësi i ndeshjes tregon bindje me anë të prezantimit anal. Hiena e vjetër nuk është pre e preferuar e grabitqarëve ato mbajnë një distancë sigurie zakonishtë rreth 50 m rreth njëra- tjetra dhe luanët dhe tigrat. Ato kanë gjithashu aftësinë të mbajnë leoparde dhe citat larg nga burimet e ushqimit.


[Parahyena brunnea]

Jeto në klane të vogla nga një rritje dyshe dhe të rijntë e tyre në grupe nga shumë të rritura meshkuj dhe femra. Në mënyrë të bashkuar ato mbrojnë territorin por parahyena brunnea nuk kërkon për ushqim bashkë.Parahyena kafe jep lindje dhe nge të rinjtë por janë raste në vrima në tokë. Kjo është një hirarki sociale brënda cdo seksi. Rangu më i lartë ka një rangë të njëjte mashkulli alfa.

Një përshëndetje midis dy hienave konsiston në nuhatje reciproke të kokës,qafës, mbrapa dhe anash. Emigracioni midis klaneve në përgjithësi dhe evitualishtë të gjithë meshkujtë largohen nga klani i prindërve të tyre. Hiena kafe janë të qeta përjashtuar gjatë konfliktit ku ato mund të përdorin vokalizimit si metodë të komunikimit midis autorëve të klanit.


[Grerëza Megarhyssa]

Është e vërtetë se grerëzat e fam: ichneumoidae kanë një pamje të cuditshme dhe të frikshme. Në amerikën e veriut ka më shumë se 3 mije lloje të pastra grerëzash të tilla. Këto grerëza bejnë pjesë në nje familje të madhe ku përfshihen grrëza të ndryshme parasite. Shkencëtarët kanë llogaritur se në të gjithë botën ka rreth 40.000 lloje grenzash që i përkasin kësaj familje insektesh. Këto grerëza janë 0.3 deri në 5 cm të gjata. Barku i tyre i hollë e i harkuar është më i gjatë se koka dhe kraharori i marrë së bashku. Grerëza e fam.ichneumonidae ndryshojnë nga grerëzat thunbuese sepse kane antenna të gjata.

Vecoria më dalluese e tyre është një gyp si gjëlpërë i cili ndodhet në fund të barkut. Ky organ quhet vezëvendosës dhe që i shërben për të lëshuar vezët shpesh është më i gjatë se trupi, dhe nuk është më i trashë se një qime kali dhe ka 3 zgjatime në formë fijesh që tkurren dhe lëshohen për të shtyrë vezën që të dalë nga gypi 

Si arrinë këto grerëza të dallojnë larvën e bujtësit të mundshëm

Grerëza femër Megarhyssa një gjini e familjes ichnemonidae është vrojtuar duke goditur lehtë një pemë me antenat e saj për të diktuar dridhjet e ndonje larve që jeton 2 ose më shume centimetra nën lëvoren e pemës. Kur e ndjehnë që ka një larvë ajo godet më fortë. Si përfundim ajo fillon të shpojë me gyp lëvoren sikur ta shponte një sondë. Një gjë e tillë vërehet edhe te Opus concolor që shpon lëvoren e pemës së ullirit në të cilin paraziton Dacus olea. Vëzhguesit thonë: sap o maja e vezëvendosësit prek larvën, nga gypi del një vezë dhe vendoset afër bujtësit të gjorë ose mbi të. Kur del nga veza larva e re ushqehet me lëngjet e trupit të larvës bujtëse, më pas ajo ënd një fshikëz mëndafshi brënda së cilës do të zhvillohet dhe do të bëhet një grenzë e rritur. Kur arrijnë në sipërfaqen e pemës, grerëza re është gati të dëmtojë një serë insektesh. Megjithëse dikush mund ta përshkruajë këtë grupë insektesh si parazi të pamëshirshëm këto grerëza shërbejnë për një qellim të rëndësishëm. Larvat e tyre ushqehen me insekte qe janë të dëmshme për kulturat bujqësore. Ndonëse janë të shumtë në numur njerëzit i shohin rrallë këto grerëza pasi ato zakonishtë ushqehen, shumohen dhe lëshojnë vezët në vënde pak të rrahura nga njerëzit.


[Si ndikon stresi tek njeriu]

Një studim i kohëve të fundit ka dalë në përfundimin se stresi dhe agresiviteti forcojnë njëri-tjetrin në mënyrë reciproke dhe kjo mund të shpjegojë arsyen se pse është kaq e vështirë, në disa raste, të ndalosh dhe të pengosh rritjen e ndjenjës së agresivitetit. Përgjigjja ndaj këtij fenomeni mund të gjendet duke analizuar mënyrën se si funksionon sistemi ynë nervor. Studimi është ndjekur nga një grup studiuesish dhe Menno Kruk i “Leiden/Amsterdam Center for Drug Research”, në Holandë, ka qenë koordinator. Në të morën pjesë dhe disa studiues hungarezë të Institutit të Mjekësisë Eksperimentale në Budapest. Dy grupet e studiuesve kanë stimuluar në mënyrë elektrike zonën cerebrale të hipotalamusit, që është përgjegjëse për agresivitetin. Duke qenë se hipotalamusi është ajo zonë e trurit që ndërlidh sistemin nervor me atë hormonal, është prodhuar në mënyrë të menjëhershme ai që është quajtur hormoni i stresit, kortikosteroni. Zakonisht ky hormon prodhohet vetëm kur personat ndodhen përballë një situate shumë stresuese, si p.sh. në rastet e xhelozisë. Gjithashtu është vërejtur një tjetër fenomen mjaft interesant, ai që ndikon për induktimin e një procesi të kundërt. Duke induktuar kortikosteronin te kafshët është vërejtur se është zhvilluar një sjellje shumë agresive. Sipas Kruk, zbulimi që është konfirmuar te njeriu mund ti hapë udhë një kurimi më të mirë për rastet e dhunës patologjike.


-[Frika ose fobia tek njeriu]

Fobitë janë shpesh objekt për shaka, mirëpo kur tronditeni do të kuptoni se qeshja me të ska asgjë të përbashkët" - psikologia Jerilyn Ross.

Fjala "Fobi" tregon një frikë të fortë, një frikë joreale nga sendet, ndodhitë apo edhe ndjenjat. Reann Dumont i cili të sëmurët nga fobia i shëron më shumë se njëzet vite vërejti se "Shumë njerëz për t'iu shmangur situatave të ndryshme ata bëhen të burgosur shtëpiak, apo jetojnë me një vështirësi, ku shumica përdorin alkohol, ku pastaj vijnë edhe probleme tjera"

"Rreth tri të katërtat e njerëzve me fobi nuk kërkojnë ndihmë. Në shumë raste ndikon edhe turpërimi, pasi çrregullimet psiqike në disa kultura janë të stigmatizuara si diçka e turpshme. Disa nuk mund ta dijnë se çfarë po ndodh me të, dhe nuk e dinë se ku duhet të kërkojë ndihmë, disa frigohen edhe nga vet shërimi" thuhet në raportin e Anxiety Disorders Association of America. Ekzisotojnë me qindra fobi të njohura, mirëpo shkenctarët i klasifikojnë në tri kategori: Fobitë të cilat janë të koncentruara në objekte apo situata si insekte, kafshë, fluturime dhe nga hapsirat e mbyllura. Fobia shoqërore karakterizohet me frigën nga turpi publik si në rastet kur duhet të mbahet ndonjë fjalim.


[Halucinacionet]

Halucinacionet definohen si: Eksperienca sensuale (shqisore) që nuk shkaktohen nga stimuj të jashtëm aktuale (të vertetë). Në shumicën e rasteve tek skizofrenët këto përjetime (eksperienca) janë auditore (zëra). Pra, disa njerëz dëgjojnë zëra që të tjerët përreth tyre nuk i dëgjojnë. Këto zëra mund të jenë të njohura, miqësore apo kritike. Zërat mund të bisedojnë për mendimet apo sjelljet e personit që i dëgjon zërat, apo ju tregojnë çka të bëjnë. Pra, shumica e pacientëve degjojnë zëra që komentojnë sjelljet e tyre ose ju japin instruksione. Prap të tjerë degjojnë zëra që diskutojne me njëri-tjetrin. Tek pacientet skicofren në shumë raste këto zëra shkaktojnë frike - por te disa të tjerë këto zëra mund të kenë edhe efekt qetësues. (kujdes): Vetëm nëse dikush dëgjon zëra nuk do të thotë që janë skicofrenik. Bazuar në disa hulumtime katër përqind i popullësisë dëgjon zëra, dhe për shumicën këta zëra nuk janë problem. Por njerëzit që e kanë diagnozën e skicofrenisë duket që ata dëgjojnë zëra më së shumti zëra kritik apo jo-miqësor. Ata ndoshta kanë dëgjuar zëra gjatë tërë jetës së tyre mirëpo për shkak të ndonjë shqetësimi të madh në jetë i bënë ata që t’i dëgjojnë zërat më shumë dhe më vështirë që të jetojnë me ta. Njerëzit ndonjëherë dëgjojnë poashtu edhe tingllime në vend të zërave.

[Vetevrasjet e kane zanafillen nga femijeria]

Eksperte nderkombetare te shendetit te te miturve, kane zbuluar se kur nisin per here te pare mendimet tek njeriu per t'u vetevrare. Qellimi i studimit ne fjale, i cili pritet te publikohet ne Asamblene e Ministrive te Shendetesise ne Shtator, ishte te zbulonte sjelljet e rrezikshme qe kishin femijet qysh ne moshe te hershme, me qellim qe te parandalonin nje sere semundjesh. Studimi ne fjale tregon se shume probleme shendetesore dhe psikologjike qe shfaqen ne moshe te rritur e kane zanafillen tek femijeria, ne kete grup sjelljesh te rrezikshme perfshihet edhe vetevrasja. Kjo nuk mund te konsiderohet nje semundje mendore, pasi behet fjale per sjellje te cilat e kane origjinen nga femijeria, kur kjo grupmoshe piketon per here te pare ne tru sjellje me rrezik karshi vetvetes dhe ketu ndikojne shume faktore, mes te cileve jane ato shoqerore dhe familjare, shpjegojne specialistet. Nderkohe qe studimi ka nxjerre ne pah se edhe semundje te tilla si obezia apo probleme te tjera mendore, e kane origjinen ne kete pike referimi, e cila ka nje ndikim shume te madh tek keta persona ne te ardhmen e tyre.



TEMA: [SJELLJA MARTESORE]titolo del link

 Funksioni i sjelljeve martesore eshte te realizoje ciftin dhe mundesoje lenien e pasardhesve. Ne hapin e pare sjellja martesore synon te terheqe partneret seksuale kundrejt njeri tjetrit: femren ndaj mashkullit ose anasjelltas. Pas orientimit ndaj njeri - tjetrit, sjellja martesore e njerit partnerit mund te mos veproje deri sa te shuhen tendencat agresive te tjetrit ose sa te kaloje mungesa e deshires se mashkullit ose femres. Me pas, veprimet e kesaj sjelljeje kane sinkronizimin e duhur te aktit te bashkimit sic duket tek shembulli i sjelljes martesore te flutures mbretereshe:
 Shembull: Shfaqja e femres eshte stimul per mashkullin te filloje serine e veprimeve te sjelljes martesore te tij. Kur femra futet ne fushen e kontrollit te mashkullit, atehere ai fillon ta ndjeke ate ne ajer duke i fluturuar siper saj. Ai zhvendoset pak centimetra mbi kurrizin e saj dhe nxjerr 2 tufa qimesh abdominale, te cilat te shpalosura leshojne nje ere te forte. Me pas ai kthehet dhe i drejton ato drejt kokes dhe antenave te saj. Femra pergjigjet duke u ulur ne bar. Mashkulli duke fluturuar vazhdon levizjen e qimeve. Femra ne pergjigje te ketij stimuli shpalos krahet. Kjo stimulon mashkullin te mbledhe qimet dhe te zbrese prane femres. Ajo pranon kunder deshires perpjekjet e mashkullit per ta kopuluar. Ne rast se ky kopulim eshte i sukseshem, mashkulli dhe femra bashkohen ne fluturimin e tyre pasmartesor, ne te cilin mashkulli fluturon duke e mbajtur femren te varur ne fundin e abdomenit te tij. Ne rast se kopulimi nuk eshte i sukseshem mashkulli nxit femren te fluturoje lart perseri duke qendruar pezull mbi te dhe duke e goditur ne kurriz. Ajo fluturon siper, mashkulli e ndjek ate dhe riti martesor fillon nga fillimi.
 Sjelljet martesore paraqiten ne forma te ndryshme tek llojet qe shfaqin dimorfizem seksual, ne grupet poligame etj. Tek kafshet pa dimorfizem seksual femra terhiqet prej mashkullit: 
        a- me ane te kenges ose tipe te tjera tingujsh, si tek zogjte, bretkocat dhe disa lloje insektesh; 

b- me ane te paraqitjes. Ne keto raste mashkulli vepron agresivisht. Ne qofte tjetri nuk pranon, atehere kafsha largohet. Ne kete rast largimi shoqerohet nga nje fluturim ose ndjekje tallese ose ngacmuese. Ne se i imponuari eshte nje femer qe pranon, ajo qendron aty dhe paraqet nje mikpritje ne formen e nje poze bindjeje, qe zvogelon ose bllokon agresivitetin e mashkullit. Cifti formohet kur sjellja e mashkullit behet me pak agresive. Tek disa lloje kafshesh femra behet me agresive pas formimit te tij dhe perpiqet ta dominojne mashkullin. Reagimi i pare i mashkullit eshte te sulmoje dhe ai i femres ti shmanget sulmit te mashkullit duke u perpjekur te krijoje nje lidhje tjeter martesore. Nga ana e tij mashkulli duhet te ndaloje prirjen e femres per tu larguar. Si rrjedhim duket se ne te gjitha lidhjet martesore ka elemente te sjelljes agresive. Ndryshimet ne sjelljen e secilit prej partnereve varen nga veprimet stimuluese te paraqitura nga partneri tjeter si : morfologjike, etologjike, vokale, etj.

   Veprimet martesore sherbejne per realizuar bashkimin e individeve te te njejtit lloj dhe te reduktojne te maksimum bashkimin e individeve te llojeve te ndryshme. Ne kete menyre keto veprime sherbejne si mekanizma izolues. 
  Veprimet si orientimi, sinkronizimi, bindja dhe qetesimi arrihen nepermjet sinjaleve specifike te cdo lloji ose te lendeve kimike te leshuara. Keto sinjale dhe vete sjellja jane me te zhvilluara tek bashkimi martesor, sepse edhe gabimet jane me te disfavorshme per llojin ne kete rast. Megjithese ne lloje te ngjashem ka veprime gati te njejta per shembull tek harabeloret (R. Passeriformes): ngritja dhe ulja e sqepit, vibrimi i kraheve dhe ngritjen e puplave, ndryshimet nderllojore qofte edhe te vogla jane kaq te rendesishme saqe duke zvogeluar shanset e ciftosjes nderllojore arrijne te ndajne njerin lloj nga tjetri.
  Keshtu midis 9 llojeve te rosave te tokes (Gj. Anas), 8 prej tyre kane veprime homologe, dhe dallimi ndermjet tyre verehet tek ndryshimet nderllojore ne puplosjen e meshkujve.

Ndryshimet nderllojore perfshijne; 1. ndryshime ne ngjyren e puplosjes, te lekures ose te pjeseve te tjera te trupit. 2. variacionet ne levizjet duke perfshire ndryshimet ne fuqine relative per te sulmuar, te shmangies ose te sjelljes seksuale per te realizuar bashkimin. 3. frekuencat ne paraqitjen e sjelljeve te ndryshme dhe intensitetin e tyre. 4. prodhimin e tingujve.

Gabimet ne sjelljen riprodhuese Pavaresisht nga keto ndryshime verehen edhe gabime. Per shembull tek patat shihen forma te hibridizuara te cilat rrjedhin si rezultat i dy situatave te ndryshme: e para dhe me zakonshme eshte prania e nje femre ne periferine e dy zonave qe mbivendosen ku meshkujt e llojit te saj jane te rralle dhe femrat e llojit te afert me te jane me te shumta.

Femra kerkon te krijoje ciftin e saj, por sa me gjate te vazhdoje ky kerkim aq me shume ulet pragu i pergjigjes ndaj mashkull kerkues deri sa ajo reagon edhe ndaj ngacmuesve nen optimumin e nevojshem qe zakonisht jepen prej mashkujve te llojit te afert me te.

b) e dyta ndodh tek femra, e cila per shkak te mutacioneve ose rikombinimeve gjenetike jonormale, reagon jo ne menyre specifike ndaj sinjaleve te mashkullit Format mutante kane sjellje lehtesisht te ndryshme nga individet normale e per rrjedhoje mund te ciftezohet me nje individ te llojit tjeter e per rrjedhoje te jape nje forme hibride.

Bashke me gabimet qe ndodhin, hibridet qe dalin pesojne nje lloj seleksionimi ne nje faze te mevonshme. Keshtu kur ngacmuesit jonormale te llojit (=ato te llojit te afert) dhe pergjigjet reciproke jane larguar zogjte e rritur do te seleksionojne te vegjelit normale nga hibridet; ose meshkujt hibride nuk do te jene ne gjendje te terheqin femra per te kryer bashkimin.

Ne llojet shume te aferta simpatrike, dimorfizmin seksual arrin ta diferencoje femra bazuar ne pergjigjet e brendshme ose te mesuara te saj. Meshkujt midis patave dhe thellenxave te fushes gjuajne padallim femra te dy llojeve. Por femrat nga ana e tyre bashkohen vetem me meshkujt te llojit te tyre duke vleresuar ngjyren e puplave dhe levizjet e tyre.

Konkurenca midis meshkujve rrit gjithashtu zhvillimin e sinjaleve sidomos tek llojet poligame ku meshkujt me sinjaleve me efektive jane me te sukseshem ne ne realizimin e nje bashkimi. Ne keto kushte femrat zgjedhin mashkullin sipas zhvillimit te karakteristikave sekondare te tij. Presioni selektiv, qe nxit perpunimin e sinjaleve specifike tek meshkujt, ndikon edhe ne perpunimin e pergjigjeve te brendshme tek femrat. Prandaj edhe ato shfaqin nje dimorfizem seksual po aq te theksuar sa edhe ai i meshkujve, por qe mbetet i padukshem.


[BURIMI I AKTEVE MARTESORE]]

Ne kete lloj sjelljeve nderthurren shume tipe te tjera te sjelljes qe nga ato agresive, levizjet e vemendshme, zhvendosjet rituale, veprimet e ridrejtimit, sjelljet infantile dhe ndertimi i folese.

Tek lepujt turiri i zgjeruar, hungeritjet dhe avancimi i shpejte i shpreh femres fuqine seksuale te mashkullit. Kur femra nuk eshte fiziologjikisht pranuese keto veprime interpretohen si veprime agresive dhe ajo largohet per ti shpetuar kercenimit, ndersa kur ajo eshte pranuese eshte e gatshme per nje dyluftim. Tek delja e malit mashkulli eshte me i kujdesshem dhe eshte femra qe paraqet sjelljen agresive. Sulmet e saj dhe goditjet me koke tregojne sjellje agresive ndaj nje dashi te nenshtruar. Ne kete rast dashi nuk reagon. Kjo sjellje agresive e femres shkakton lindjen e sjelljes seksuale tek dashi nepermjet impulseve agresive. Ky kalim nga femra ne sjelljen e mashkullit ne periudhen e estrusit eshte i zakonshem edhe per dhite dhe dreret e malit.

Pas formimit te ciftit, ne sjellje shfaqen elemente ne seksuale. Shpendet meshkuj gufosin pendet e gjoksit dhe te kokes, hapin bishtin, ulin dhe lekundin krahet dhe perkulen. Keto veprime shkaktojne shfaqjen e veprimeve te tjera si per shembull tek patat rrotullimin i kokes ose levizje te tjera te preokupuara. Folenizimi simbolik dhe sjellja e vend folenizimit jane te zakonshme per sjelljen martesore te te gjithe zogjve.

Folenizimi simbolik perfshin manipulimin e materialit per ndertimin e folese nga anetaret e ciftit, (zakonisht mashkulli nuk ndihmon ne ndertimin e folese) si dhe punet e panevojshme per ndertimin e folese nga anetaret e tjere (ose te dy kur mashkulli dhe femra e ndertojne se bashku folene) para ndertimit te saj. Ne disa lloje zgjedhja e vend folenizimit ndiqet nga ndertimi specifik i folese, prej mashkullit. Sjellje rudimentare te ndertimit te folese tek meshkujt shfaqen kur ai do te siguroje femren kur ajo shfaq shqetesim gjate ndertimit te folese ose kur ajo qendron ne fole ne menyre jo te rregullt gjate periudhes se shtrimit te vezeve.

Lypja e ushqimit nga femra dhe te ushqyerit reciprok nga mashkulli jane pjese te sjelljes seksuale te shume lloje zogjsh. Lypja e ushqimit konsiderohet si nje lloj infantilizmi tek femrat e rritura. Pulebardhat ushqejne femrat ne pergjigje te tundjes se kokes se tyre, gati njelloj si tek zogjte e vegjel. Ne disa zogj qe ushqehen me peshk, mashkulli i tregon nje peshk femres si veprim qe sherben per njohjen seksuale. Femra e kerkon disa here derisa mashkulli ja jep.

Ushqimi gjate bashkimit eshte nje stimul i forte qe ndihmon ne forcimin dhe mbajtjen e lidhjes se ciftit. Ai zbut sjelljet agresive te femres dhe ndiqet nga sjellje seksuale. Etologet spekullojne me origjinen e kesaj sjelljeje te ritualizuar. Por mendohet se ka mbetur nga sjellja prinderore ku mashkulli ushqen te vegjelit edhe per nje kohe te gjate pasi sjellja seksuale eshte venitur.Lidhur ngushte me te ushqyerit eshte sjellja terheqese e pulave (R. Galinaceus) dhe te thellenxave ku mashkulli pasi ben disa cukitje ne toke tek elemente te dyshimte si gure, copa ushqimi leshon thirrje terheqese te ngjashme me ato te qe leshohen kur gjendet ushqim per te vegjelit. Ne fillim te sezonit femrat i injorojne keto thirrje, por me vone kur e nderpret aktivitetin e saj, ajo fillon te cukise te njejtat objekte. Mashkulli, qe qendron prane saj, i drejtohet me thirrje specifike. Kjo seri sjelljesh ndiqet shpesh nga mardhenie seksuale. Kjo sjellje ushqyese e ritualuar mund te jete nje veprim i ridrejtuar, i cili eshte shfaqur kur gjeli eviton konfliktin midis sekseve ose kur ecuria seksuale normale eshte nderprere. Nderprerja e ecurise seksuale normale tek disa zogj shoqerohet me pastrimin e pendeve me sqep.


[Fazat e sjelljes riprodhuese] Faza e pare e cdo sjelljeve riprodhuese eshte faza kerkuese, Kjo faze fillon kur niveli hormonal brenda organizmit arrin masen e duhur. Tek kafshet kjo periudhe quhet periudha e estrusit. Pas kesaj faze zakonisht vijojne sjelljet tipike riprodhuese si: vallet martesore, kercimet, ritet martesore stereotipe, etj

[SJELLJET KERKUESE] Me vendosjen e lidhjes se ciftit, shfaqet nevoja per levizje specifike si ngacmues te dyanshem. Si sjellje prekopulatore mund te permendin ofertat seksuale, te cilat jane teper stereptike dhe sherbejne si sinjal final, qe i paraprin bashkimit. Nderprerja ne kete moment si deshtim i mashkullit ose i femres per t'iu pergjigjur ofertes seksuale, con ne aktivitete te tjera jo te lidhura me kete sjellje. Shfaqja te ofertes seksuale tek harabeloret paraqitet si dridhje e kraheve, perkulje e trupit, ngritje e bishtit shpesh te shoqeruara edhe me thirrje. Dicka e ngjashme sidomos me pozen e frikesuar te trupit verehet edhe tek te gjithe zogjte e tjere. Shfaqjet e ofertes seksuale ndryshojne edhe per nga intensiteti i tyre. 1.Shfaqjet me intensitet te ulet verehen ne prani te mashkullit ose ne mungese te tij. Shfaqje te tilla verehen gjate ndertimit te folese ose pak kohe pas ikjes se mashkullit. Keto shfaqje shprehin tendenca te dobta seksuale dhe nuk shoqerohen me kopulim 2.Shfaqjet me intensitet te larte shoqerohen shpesh edhe me thirrje. Sidoqofte ciftezimi nuk mund te kryehet nese te dy anetaret e nje cifti nuk jane afersisht ne te njejten shkalle nxitjeje dhe pergjigjeje. Duke qene te aferta ato realizojne sinkronizmin e ecurise se brendshme dhe te ngacmuesve te jashtem ne te dy anetaret e ciftit.

Vallet martesore, si nje seri veprimesh te sjelljes martesore, verehen ne shume kafshe, duke mbetur gjithmone spektakolare dhe teper specifike. Ato ndihmojne ne rritjen e nxitjes se dyaneshme te anetareve te ciftit dhe zakonisht ndiqen nga kopulimi.

Tek kafshet, te cilat formojne cifte kopulese qe nuk zgjasin shume ne kohe si tek amfibet, veprimet para marrdhenieve seksuale jane pak a shume intensive dhe sherbejne per te stimuluar cdo anetar te ciftit per te arritur bashkimin. Disa salamndra (Gj. Ambystomidae) marrin pjese ne nje lloj kercimi martesor qe perfshin nje numer te madh individesh. Me pas meshkujt depozitojne struktura xhelatinoze me tufa spermatozidesh, te cilat kapen nga femrat me buzet e kloakes se saj. Ne disa lloje meshkujt shtrengojne femrat per te realizuar kalimin e spermatozoideve nga njeri tek tjetri dhe pas kesaj ata ndahen.

Tek kafshet ku ciftet kopuluese zgjasin per disa kohe pas bashkimit martesor, merr rendesi njohja e ciftit me qellim ruajtjen e lidhjes dhe uljen e sjelljeve agresive dhe frikesuese brenda anetareve te tij. Keto veprime jane te dukshme kur njeri prej anetareve kthehet ne fole dhe shqeteson tjetrin. Ne kete rast verehen disa veprime njohese te renditura si nje "ceremoni besimi", te cilat kane vlere qetesuese dhe njohese per individin tjeter

MARTESAT E ZAKONSHME DHE HAREMET Shumica e martesave permbajne sjellje martesore te vetem dy individeve: te nje mashkulli dhe te nje femre. Por keta individe shpesh nuk jane te vecuar. Me afrimin e sezonit riprodhues kafshet zakonisht mblidhen ne territore te vecanta ku mardheniet seksuale nuk ndahen me barazi midis individeve. Ato dominohen zakonisht prej nje ose pak nga shume meshkujt e pranishem ne tufe. Aktiviteti martesor ndikon ne menyre stimuluese mbi te gjithe tufen. Por stimulimi ndikohet edhe nga aktivitette te tjera sociale te grupit si tek pulebardhat dhe Gj. Arderea. Tek bretkocat dhe tek disa insekte kenga e nje mashkulli mund te stimuloje edhe te tjeret te kendojne. Shpesh meshkujt ne zonen e tyre te marteses futin me shume se nje femer duke krijuar keshtu nje harem. Ne kete tufe mund te futen dhe nje ose disa meshkuj te nenshtruar, te cilet ndonese nuk kane femra posacerisht te tyre, perpiqen te vjedhin nga haremi i mashkullit dominant.

Tek elefantet, mashkulli dominant vlereson territorin dhe ngre haremin e tij ku bejne pjese disa femra. Midis grupit te femrave ekziston nje hierarki dominante ku femrat me dominance me te ulet zhvendosen prej atyre me donimance me te larte.

Ne haremet e drereve te medhenj te pyllit, nuk eshte mashkulli ai qe e grumbullon haremin. Ai futet ne nje grup ekzistues femrash ku perfshihen edhe te vegjel 1-2 vjecare dhe femra pa arritur maturitetin seksual.